Beleidsanalyse: rookverbod op de werkplek

Beleidsanalyse: rookverbod op de werkplek

Een bijdrage van Peter van Hoesel, 6 september 2012

Wat is het maatschappelijke probleem dat men probeert te bestrijden?

Dat is heel kort samengevat: het voorkomen van meeroken door niet-rokers.
Roken is niet alleen heel ongezond voor rokers maar ook voor anderen die op hun werkplek of als bezoeker van de betreffende organisatie worden geconfronteerd met rokenden.

Wie zijn de stakeholders en wat zijn hun belangen?

Niet-rokers: vinden het in overgrote meerderheid geen prettige ervaring om te moeten meeroken (afgezien wellicht van de rook van een dure sigaar); hebben belang bij het voorkomen van meeroken in verband met hun gezondheid en levensduur.
Rokers: stellen het genot van roken boven gezond leven; hebben desondanks belang bij minder roken (of helemaal afzien van roken) in verband met hun gezondheid en levensduur.
Bedrijven en instellingen: hebben belang bij gezonde werkplekken en een goede toegankelijkheid voor bezoeker,
Horeca: heeft een belang van goede omzet en marge, waarbij al of niet mogen roken een rol kan spelen.
Industrie en handel in rookwaren: hebben uiteraard belang bij een goede omzet en marge.
Overheid: heeft als hoofddoel bevordering kwaliteit en duur van het leven van alle burgers. Nevendoel is het vermijden van onnodige zorgkosten.

Wat behelst de beleidsmaatregel en hoe luidt de beleidstheorie?

De beleidsmaatregel betreft simpelweg een rookverbod voor alle medewerkers op hun werkplek en tevens voor bezoekers van openbare gebouwen, afgezien van speciaal geprepareerde ruimten.

De beleidstheorie is eveneens simpel: een verbod dat grotendeels kan worden gehandhaafd via zelfhandhaving - denk bijvoorbeeld aan de rol van de OR en aan de dreiging van hoge boetes na klachten - leidt tot volledige uitbanning van het ongewenste gedrag.

Hoe wordt het beleid uitgevoerd en wat is inmiddels bereikt?

Het beleid heeft gestalte gekregen in een uitgevaardigde wet met daarin duidelijke wettelijke voorschriften voor bedrijven en instellingen, die het beleid feitelijk uitvoeren.

Het beleid is zeer goed in zijn opzet geslaagd, want afgezien van kleine café’s wordt er nergens in bedrijven en instellingen meer gerookt, afgezien van speciaal aangewezen plekken of buiten het gebouw.

Wat zijn de neveneffecten van dit beleid?

Een belangrijk positief neveneffect is, dat een flink aantal rokers er helemaal mee is gestopt en dat nog eens  een flink aantal inmiddels beduidend minder rookt. Je kunt zelfs zeggen dat dit beleid voor rokers het meest efficiente middel tegen roken is geworden.

Een nadelig effect is op te tekenen voor de handel en de industrie in rookwaren, vanwege omzetdalingen. Margedruk was er al wegens hoge accijnzen, het rookverbod heeft daar in die zin aan bijgedragen dat lagere omzetten meestal ook lagere marges met zich meebrengen.

De overheid heeft uiteraard ook minder belastinginkomsten kunnen boeken wegens de lagere verkopen. Dit is wel deels gecompenseerd met hogere accijnzen, hoewel die op zichzelf niet bedoeld waren als compensatie want ook die hoge accijnzen zijn primair gericht op minder roken (vooral ook door jeugdigen).

Een negatief neveneffect is het actieve verzet van kleine café’s en hun klanten tegen het rookverbod, waardoor de wet toch enigszins ondergraven lijkt te worden.

Een enigszins hilarisch neveneffect is dat het imago van rokers fors is veranderd van wereldwijze mensen in een soort stakkers die zijn verbannen naar stinkende kamertjes of naar de koude buitenlucht waar ze als minderheidsgroepjes nog mogen volharden in hun slechte gedrag.

Beoordeling op 5 criteria

Doeltreffendheid: zonder meer zeer hoog te noemen, zeker ook omdat de positieve effecten bijna geheel toegeschreven kunnen worden aan de beleidsmaatregel.

Doelmatigheid: eveneens zeer hoog, omdat de uitvoeringskosten voor de overheid verwaarloosbaar zijn en het verlies van inkomsten niet al te hoog is (terwijl nog enige winst op het gebied van de gezondheidszorg kan worden verwacht maar dat is gecompliceerd) en omdat de kosten voor bedrijven en instellingen zich beperken tot een investering in speciale ruimten (of zelfs dat niet eens).

Rechtvaardigheid: je kunt wellicht enige bedenking hebben bij het inperken van de vrijheid van rokers, maar het voordeel voor niet-rokers is zoveel malen groter dat juist het toestaan van roken op de werkplek als een grote onrechtvaardigheid voor niet-rokers moet worden gezien.

Consistentie: er is geen inconsistentie met andere beleidsdoelen waar te nemen, afgezien van het belang van de rooksector voor de economie (en daarmee gepaard gaande overheidsinkomsten; de overheid is wel op meer gebieden van slecht gedrag wat dubbelhartig: enerzijds graag dat gedrag belasten en daarmee het tevens gedogen, anderzijds het gedrag afraden of belemmeren); binnen het betreffende beleidsterrein is er evenmin sprake van inconsistenties.

Eenvoud: na een invoeringsfase is het beleid simpel uitvoerbaar en handhaafbaar gebleken, afgezien van de kleine café’s.

Wat gaat goed, wat kan beter en waar kan beter mee worden gestopt?

Het rookgedrag in bedrijven en instellingen is nagenoeg volledig teruggedrongen en bovendien zijn steeds meer mensen minder gaan roken of zelfs helemaal opgehouden met roken. Wat dat betreft behoeft het beleid geen aanpassingen en moet het vooral op deze voet doorgaan.

Alleen de kwestie van de kleine café’s moet nog worden opgelost. Momenteel lijkt er een gedoogsituatie te bestaan (enigszins vergelijkbaar met het gedoogbeleid voor softdrugs) en dat is geen heldere situatie die na verloop van tijd zelfs schadelijk zou kunnen uitpakken voor het huidige beleid. Sommigen pleiten voor een vrijstelling van het rookverbod voor de kleine café’s. Dat zou wel duidelijk zijn, maar wel de rechtvaardigheid van het beleid enigszins ondergraven.

 

Reacties

Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
    • Reyer Brons
      Reyer Brons 2169 dagen geleden

      Zie voor een (o.a. vanuit internationaal internationaal perspectief) veel minder positief beeld de promotie van Gera Nagelhout op 10-10-2012 in Maastricht.
      Elders heeft men het beter gedaan met de kleine cafés! 

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers