Is werken wel nodig?

    Peter Schuttevaar
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Peter Schuttevaar 2202 dagen geleden Reacties (2)
    Is werken wel nodig?

    Veel discussies over de arbeidsmarkt beginnen met te veronderstellen dat iedereen dient te werken of dat we er naar moeten streven om iedereen aan het werk te krijgen. Er staan dan altijd wel een aantal mensen op die beweren dat het helemaal niet nodig is dat iedereen (betaald) werk doet. En dat het maar een vreemsoortige afwijking van onze westerse samenleving is om zo veel nadruk te leggen op al dat werken. Laten we een voorbeeld nemen aan landen in Afrika of in andere tropische omgevingen, waar een heel andere moraal heerst ten opzichte van werken, en waar men desondanks toch heel gelukkig is. Daar werkt men om te kunnen leven, terwijl we elkaar hier in het westen gek maken met een collectieve dwangneurose die er op gebaseerd lijkt te zijn dat het bestaan van de mens in dienst staat van het werken. Zo wordt vaak vanuit de leunstoel gefilosofeerd. En dan zijn er ook nog die beweren dat je er naar moet streven om het bestaande werk zodanig efficiënt in te richten dat bijna niemand meer hoeft te werken en de rest zich aan vrijetijdsactiviteiten over kan geven. Weg met het werk dus, en lang leve de lol!

    Ik zal in deze column onomstotelijk en onweerlegbaar aantonen, dat deze hele discussie op een misverstand berust. Het is namelijk zo, dat de mens een wezen is dat betekenis toekent aan zijn omgeving. Het mechanisme achter de werking van het menselijk brein kan het best omschreven worden als “een betekenisgevend mechanisme”. Het is een allesoverheersende behoefte die ons als mens meer kenmerkt dan welke eigenschap ook. We kunnen de pyramide van Maslov het beste maar voorzien van een extra onderste laag. Eéntje die ook twee keer zo dik is als de andere lagen van het model. Eerst geven we betekenis aan de wereld om ons heen, dan aan onszelf, en dan pas komt onze bestaanszekerheid. Wij geven aan de meest onbenullige gebruiksvoorwerpen betekenissen die ver boven hun gebruiksfunctie uitsteigen. En soms bewaren we zulk prul dan in een oude schoenendoos die achteloos door onze kleinkinderen wordt weggegooid zodra we de wereld hebben verlaten.

    En zoals we betekenis geven aan zaken om ons heen, zo willen we ook betekenis geven aan onszelf, met eenzelfde, allesoverheersende drang. Voordat we iets eten willen we ons er eerst van vergewist hebben dat we iets betekenen. En dat nu, lukt ons meestal slechts als we voor ons handelen waardering ontvangen. Als we blijken ontvangen dat wij voor anderen iets betekenen. Verwart u deze drang tot iets betekenen vooral niet met “een behoefte aan waardering en erkenning” die door menigeen op de vierde tree van de pyramide van Maslov wordt geplaatst. Het geven van betekenis (aan zichzelf) is een veel basalere en primitievere behoefte/drijfveer. Als onze wereld en ons bestaan geen betekenis meer heeft dan desintegreert onze persoonlijkheid. Dat zal bij het ontbreken van erkenning of status niet snel gebeuren.

    Er zijn nu diverse manieren waarop mensen kunnen laten blijken dat zij betekenis toekennen aan het bestaan van anderen. Betalen voor betekenisvol gedrag is slechts één manier. En daar zit de wortel van het misverstand. Diegenen die iedereen aan het werk willen hebben beweren echt niet dat alleen betaald gedrag betekenisvol is. En diegenen die beweren dat werk alleen niet zaligmakend is beweren niet dat betekenisvol gedrag niet beloond behoeft te worden. Kortom, het gaat om een schijntegenstelling, want beiden zullen ze het er over eens zijn dat het beter is om betekenisvol gedrag te stimuleren in plaats van betekenisloos gedrag.

    Het probleem zit er in dat niet elk betekenisvol gedrag betaald kan worden. Als we dat namelijk zouden doen, dan zou alles economie worden en zouden we de overheid, het verenigingsleven, het huwelijk, vrijwilligers, en wat niet almeer meteen af kunnen schaffen. We zijn er dus toe veroordeeld om naast te betalen, ook andere manieren te vinden waarop betekenisvol gedrag beloond kan worden. Denk bijvoorbeeld aan de jaarlijkse oranje lintjesregen of aan het opgenomen worden in een vereniging. Maar denk ook maar eens aan een andere waardering voor de bankdirecteur. Welke beloning hebben we voor hem in petto als hij zijn bankzaken op een meer betekenvolle manier inricht? Het vinden van de juiste mix van betaalde en onbetaalde beloningsmechanismen is mijns insziens dan ook de sleutel tot een gezonde arbeidsmarkt.

    Die juiste mix, die kan van cultuur tot cultuur verschillen. Maar denk vooral niet dat men het in andere culturen fijn vind om op een houtje te bijten. De meeste verhalen over andere werkmentaliteiten in andere culturen zijn indianenverhalen. Weinig werken en weinig betaald krijgen gaan hand in hand. Het lukt veel samenlevingen nu eenmaal niet om betekenisvol gedrag op de juiste wijze te belonen. En dan heb ik het over corruptie en over misdaad, over laksheid van bestuur en over rechteloosheid. In dergelijke samenlevingen slaagt men er niet in om een goede mix te vinden voor het belonen van betekenisvol gedrag. Betalen gaat daar boven belonen en veel betekenisvol gedrag wordt daar ontmoedigt of zelfs afgestraft.

    Kortom, ik pleit voor het belonen van betekenisvol gedrag, en tegen een eenzijdige focus op het creëren van werk of op het verhogen van de arbeidsproductiviteit.

    Peter Schuttevaar

    Deze blog verscheen eerder in de "nieuwsbrief voor de samenwerkingsprofessional" van september 2012 (zie http://www.vitha.nl onder "nieuws")

    Een uitgebreide LinkedIn discussie over dit onderwerp is te vinden http://lnkd.in/-SeZiU

    Reacties

    Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
      • Peter Schuttevaar
        Peter Schuttevaar 2181 dagen geleden

        Hallo Harrie,

        Ik denk dat jouw boek een betekenisvolle en zinvolle bijdrage aan de Nederlandse samenleving zal zijn.  Wanneer komt ie uit?

        Groeten van Peter

        • Harrie Custers
          Harrie Custers 2181 dagen geleden

          In mijn woorden: zinvol bijdragen.

          Daarom luidt de ondertitel van mijn boek: van aanslag naar zinvol bijdragen.

          Iets betekenen voor een ander (via een dienst, product of gewoon aandacht) weten wij in Nederland eerder te ontmoedigen dan te stimuleren. Geen wonder dat er een houding ontstaat van "ik voor mijzelf en de overheid voor ons allen". Dus waarom kiezen wij voor het belasten van inkomen en loon? Is het uiteindelijke doel alleen de overheid die diensten verleend??

        Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers