Regeerakkoord had veel beter gekund

Regeerakkoord had veel beter gekund

Peter van Hoesel, NPI, 23 -11-1912

Is het nieuwe regeerakkoord een goed plan voor Nederland?

Neen, het is een matig plan en het had veel beter gekund, ook wanneer je rekening moet houden met de nogal verschillende uitgangspunten van de PvdA en de VVD.
Waarom is het matig en wat zijn dan toch nog de goede kanten van het akkoord?
Het is matig omdat de voorgenomen hervormingen halfslachtig zijn, omdat er kansen worden gemist voor optimalisatie van de rijksuitgaven, omdat het de burger ontmoedigt in plaats van aanmoedigt, omdat ondernemerschap niet wordt gestimuleerd en omdat kansen worden gemist om de structuur van de economie te verbeteren.
Het is misschien toch nog een zesje waard omdat er in elk geval enkele taboes worden doorbroken, omdat er geen pas op de plaats wordt gemaakt zoals door voorgaande regeringen en omdat het vertrouwen van de financiële markten ermee wordt behouden hetgeen lage rentes op de staatsleningen oplevert. Veel meer positiefs valt er inhoudelijk gezien niet te ontdekken.

Procesmatig kunnen we de totstandkoming van het regeerakkoord, ondanks de commotie over de inkomensafhankelijke zorgpremie, in die zin positief waarderen, dat het elkaar gunnen van bepaalde zaken verfrissend is vergeleken met voorgaande formatieprocessen. Daardoor verliep het snel (ook de reparatie m.b.t. de zorgpremie verliep snel) en kwamen diverse dossiers eindelijk in beweging.
Aan de andere kant hield dat wederzijds gunnen ook in dat er geen kansen benut om elkaar te vinden in oplossingen die de uiteenlopende uitgangspunten van beide partijen aan elkaar hadden kunnen verbinden, waardoor het programma een stuk samenhangender had kunnen worden en er meer win-win resultaten hadden kunnen worden geboekt. Nu zijn er nagenoeg alleen maar win-lose en lose-win resultaten tot stand gekomen. Het lijkt wel of er slechts een verbindend element was, namelijk fors bezuinigen, terwijl de wijze waarop er in die zin niet zoveel toe deed, dat elk van beide partijen een hoeveelheid geld moest inleveren op begrotingsposten die hen eigenlijk zeer dierbaar zijn.

Het valt te hopen dat bij de uitwerking van het regeerakkoord meer creativiteit aan de dag wordt gelegd. Dat moet trouwens ook wel want diverse afspraken zijn gewoonweg onvoldoende doordacht, waarvan we helaas dagelijks voorbeelden in de krant kunnen vinden.

Hoe zou het dan, geschetst in hoofdlijnen, beter hebben gekund? We beperken ons tot vijf gebieden: woningmarkt, arbeidsmarkt, zorg, ondernemerschap en openbaar bestuur.


Woningmarkt

Er zijn nota bene van verschillende kanten integrale voorstellen gedaan om de woningmarkt weer in een goed evenwicht te krijgen. Die voorstellen hebben de eigenschap dat ze geschikt zijn voor het soort onderhandeling dat de VVD en de PvdA met elkaar hebben gevoerd. Waarom hebben zij dan geen gebruik gemaakt van deze voorstellen?

Nu ligt er een plan dat de woningmarkt verder in de versukkeling brengt. Starters kunnen moeilijker leningen krijgen en bovendien minder lenen omdat ze na enkele jaren verplicht moeten aflossen. Daardoor zullen minder woningen worden verkocht en zullen de prijzen nog verder dalen, zodat er nog meer woningeigenaren die nog niet zo lang geleden een woning hebben gekocht te maken krijgen met een lagere waarde dan de hypothecaire lening die ze zijn aangegaan. Doorstromen naar een andere woning wordt hierdoor belemmerd, omdat banken dit tekort niet graag of zelfs helemaal niet meefinancieren en omdat de fiscale aftrekbaarheid hiervan beperkt wordt tot 10 jaar (eerst was het 5 jaar).

Verder kan worden opgemerkt, dat bestaande hypotheken betrekkelijk voorzichtig worden aangepakt vergeleken met nieuwe hypotheken, wat de rechtvaardigheid van het systeem natuurlijk niet bevordert.
Verbouwingen meefinancieren is ondertussen lastiger aan het worden, en fiscale maatregelen om renovaties te stimuleren (zoals een lagere BTW of aftrekbaarheid van onderhoud) ontbreken. 

Vanuit de huurmarkt komt er ook nog een forse remmende factor aan, namelijk het temporiseren van bouwplannen door woningcorporaties in verband met de financiële afdracht die van hen gaat worden gevraagd. 
 

Arbeidsmarkt

Wat zou helpen is het stimuleren van banengroei, maar dat doet het regeerakkoord niet. De lasten voor werkenden gaan omhoog, de bestedingen van consumenten gaan omlaag, de kansen op werk die er wel liggen worden niet echt gepakt, de kansen voor vooral oudere werkzoekenden worden kleiner en kleiner.
Waarom wordt de belasting op inkomsten uit vermogen (box 3) eigenlijk niet verhoogd? Het is toch vreemd dat de belasting op inkomen uit arbeid tweemaal zo hoog is als de belasting op inkomen uit vermogen. Belasting op arbeid kost banengroei, belasting op vermogen stimuleert banengroei.
Het huidige stelsel van sociale zekerheid is inactiverend. Je mag bijvoorbeeld niet eens een opleiding of een stage volgen, met als argument dat je je dan niet beschikbaar bent voor de arbeidsmarkt. Een merkwaardig argument, waartegenover veel sterkere argumenten staan om dit verbod op te heffen.
Starten als zzp’er met behoud van een uitkering is wel mogelijk, maar wordt bepaald niet makkelijk gemaakt. Je zou er simpelweg voor kunnen kiezen alle belemmeringen weg te halen. Dit levert per saldo het meeste op voor de economie.
Invoering van een algemeen basisinkomen zou het meest activerend zijn, maar op de een of andere manier is het beeld ontstaan dat het juist inactiverend zou zijn en bovendien onbetaalbaar. Dat beeld is onjuist, maar zo hardnekkig dat de merites van invoering van een basisinkomen niet eens (opnieuw) worden onderzocht.
De transparantie van de arbeidsmarkt is nog lang niet optimaal. Over veel kansrijke beroepen is weinig bekend, terwijl er veelal verkeerde beelden over bestaan. Werkzoekenden en werkgevers moeten nog altijd veel moeite doen om elkaar te vinden, want het internet biedt wel veel zoekmogelijkheden maar hoe vind je de juiste match? Zoekmogelijkheden voor stageplekken e.d. zijn daarentegen nog gering. Latente vacatures zijn er ook in perioden van laagconjunctuur, maar methoden van arbeidsbemiddelaars zijn hier niet op gericht. Investeren in transparantie kan de arbeidsmarkt een forse zet geven.
 

Zorg

De zorg is een lastig dossier (zoals dat heet) omdat gezondheid voor ieder mens belangrijker is dan wat dan ook en de zorgsector daar graag op inspeelt. Het is een goede zaak dat het regeerakkoord flink in de AWBZ wil snoeien, want er zijn veel uitgaven ingeslopen waarvan het de vraag is of dit wel collectief moet worden betaald, met als gevolg een bijna verdubbeling van de AWBZ-uitgaven sedert 2000.
Wat de gewone gezondheidszorg betreft is het regeerakkoord aan de magere kant. Er zou meer aandacht besteed moeten worden aan: terugdringen van onnodige zorg, verbetering van de organisatie, terugdringen van (veelal onnodige) bureaucratie, opheffen van verkeerde marktprikkels, investeren in preventieprogramma’s.
Het slechte plan voor een inkomensafhankelijke zorgpremie is inmiddels gelukkig van de baan. Overigens is het huidige stelsel nogal ingewikkeld wegens de meervoudige financiele bronnen waarop het berust: verplichte basispremie, vrijwillige bijverzekering, eigen risico, directe uitgaven door patienten, werkgeversaandeel, zorgtoeslag. Dat zou toch eenvoudiger moeten kunnen, wat weer kosten zou schelen.
 

Ondernemerschap

Ondernemerschap is de ruggegraat van de economie en daarmee ook van het draagvlak onder de publieke uitgaven. Daarom had dit onderwerp veel meer aandacht verdiend. De meest opvallende maatregel die is bedacht betreft minder aftrekmogelijkheden voor kleine zelfstandigen, wat dus alleen maar ontmoedigend kan werken. Opgemerkt moet worden dat het EZ-beleid vooral gericht is op zogenaamde topsectoren en grote bedrijven. Ook moet worden opgemerkt dat de collectieve lastendruk voor het MKB tweemaal zo hoog is als die van het grootbedrijf.

Stimuleren van ondernemerschap behoeft overigens niet zozeer financiële prikkels. Het gaat er vooral om belemmeringen weg te nemen en kansen te bieden. Waar moet je dan aan denken?
Maak (zoals hierboven reeds vermeld) het veel makkelijker om te starten met een uitkering, want dat is nog tezeer een bureaucratische hordeloop.
Schaf de VAR-verklaring af en geef iedereen de ruimte om als zelfstandige te opereren, ook als er maar voor een enkele opdrachtgever wordt gewerkt.
Verruim de toegang tot financiering door het borgstellingskrediet en de groeifaciliteit van EZ te koppelen aan een goed toegankelijk financieringsfonds voor kleine ondernemers. Banken voorzien zeker tegenwoordig nauwelijks in de financieringsbehoefte van kleine ondernemingen.
Vereenvoudig de subsidies op innovatieve investeringen door het grote aantal regelingen te vervangen door een algemene investeringsaftrek. Bedenk hierbij dat ook ogenschijnlijk niet-innovatie investeringen (zoals een verhuizing) toch tot heel wat innovatie leiden.
Stimuleer het overnemen van bestaande kleine ondernemingen door aspirant ondernemers, via het voornoemde financieringsfonds en door de transparantie op de overnamemarkt te vergroten. Opgemerkt moet worden dat nieuwe ondernemers meer succes met een bestaand bedrijf dan met een zelf opgericht bedrijf.
Stimuleer de oprichting van nevenbedrijven op basis van ideeën van bestaande ondernemers die zelf niet aan de ontwikkeling dan wel vermarkting ervan toekomen.
Alleen al het faciliteren van de oprichting van een website waarop ondernemers en aspirant ondernemers elkaar kunnen vinden, zou een goede maatregel zijn.
 

Openbaar bestuur

Minder provincies en minder gemeenten, daar komt het in het regeerakkoord op neer. Los van het feit dat dit de overheidsuitgaven waarschijnlijk alleen maar omhoog jaagt, zijn er betere mogelijkheden om het openbaar bestuur te verbeteren.
In plaats van decentralisatie naar gemeenten zou in veel gevallen een decentralisatie naar provincies veel effectiever zijn. Nu al zijn er talloze gemeenschappelijke regelingen en andere samenwerkingsverbanden nodig om diverse taken goed te kunnen uitvoeren, ook wanneer er gemeenten boven 100.000 inwoners bij betrokken zijn, zoals bijvoorbeeld in het geval van GGD’s. Het nadeel van dergelijke samenwerkingsverbanden is dat de democratische controle nauwelijks mogelijk is en dat de effectiviteit te wensen overlaat. Door dit soort taken over te hevelen naar provincies kan dit worden opgelost. Ook moet het eerdere voorstel om de waterschappen over te hevelen naar de provincies opnieuw worden overwogen.
Een andere goede maatregel zou zijn om alle overlap tussen de diverse bestuursniveaus eruit te halen. Decentraliseren om vervolgens toch weer mee te kijken of zelfs mee te besturen kost extra bureaucratie. Wie vindt dat er centraal moet worden meebestuurd, moet niet willen decentraliseren. Schaalvergroting van gemeenten en provincies draagt niet bij aan het weghalen van overlap tussen de bestuurslagen, het zou zelfs de overlap kunnen vergroten.

Tenslotte, de meest effectieve maatregel zou zijn om in alle bestuurslagen een zero-base benadering te volgen, waarbij elke publieke voorziening, elke in het verleden genomen beleidsmaatregel en elke soort regeling tegen het licht wordt gehouden, met als grondhouding alles te schrappen waarvan het maatschappelijke nut niet kan worden aangetoond.
 

Afsluitend

Ook over allerlei andere onderwerpen - criminaliteit, veiligheid, defensie, ontwikkelingssamenwerking, Europa, integratie en asiel, milieu en duurzaamheid, onderwijs, onderzoek, mobiliteit – zijn betere afspraken te maken dan wat in het regeerakkoord staat.

Er is door de direct betrokkenen bij de formatie erkend, dat er geen poging is gedaan om tot een visie te komen. Dat is misschien wel begrijpelijk, want het is moeilijk en het is op het eerste gezicht ook niet erg pragmatisch, maar het is wel te betreuren omdat het aan de hand van een visie veel beter lukt om tot kwalitatief hoogwaardig beleid te komen.


Reacties

Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
    • Reyer Brons
      Reyer Brons 2057 dagen geleden

      Zie ook Maarten Laros via WijThorbecke:

      'De maatschappij keert zich af van de politiek. Dat moet anders.'
      'Rutte II is daadkrachtig van start gegaan, maar heeft geen draagvlak verworven. De samenleving is niet meegenomen in de harde besluiten die zijn genomen. Door dit tekort aan draagvlak zal nog veel meer verzet volgen. Terwijl we juist nu, in deze tijd van crisis, moeten samenwerken.'

      • Netwerk PI
        Netwerk PI 2061 dagen geleden

        Antwoord van Peter van Hoesel aan Harrie Custers


        Hypotheken: ik heb geschreven, dat een verschil maken tussen nieuwe en bestaande gevallen de rechtvaardigheid niet bevordert. Dat is genuanceerder dan de maatregelen als 'onrechtvaardig' wegzetten.
        Vergelijk het bv. met de verlaging van de aanvangssalarissen van leerkrachten in de jaren 80: de 'naHOSsers' hebben zich hun hele loopbaan achtergesteld gevoeld. Op zijn minst is daarmee het rechtvaardigheidsgevoel aangetast.
         
        Ik ben het zeer mee eens dat de overheid in veel gevallen inconsistent handelt en ook dat er in veel gevallen verkeerd werkend beleid is bedacht. Ik verwijs kortheidshalve naar mijn boek Partij voor Eenvoud.
        Het NPI is juist opgericht om dit soort zaken aan de kaak te stellen, maar ook om te laten zien hoe het beter kan.
         
        Dat de overheid uitgaat van een negatief mensbeeld is wat mij betreft te kras gesteld. Volgens mij richt de overheid de regelgeving in op een relatief kleine groep onbetrouwbare mensen, vooral om daarmee te voorkomen dat deze groep met hun wangedrag het betrouwbare deel van de samenleving nadelen berokkenen. Vervelend is wel, dat juist de betrouwbaren dit als ballast ervaren, terwijl de onbetrouwbaren dikwijls nog door de mazen weten te zwemmen of gewoon de regels negeren omdat ze toch nauwelijks te handhaven zijn. 
        Er zijn overigens diverse alternatieve mogelijkheden om dit probleem te tacklen. Zie bijvoorbeeld de omkeerregel bij het afgeven van vergunningen aan bedrijven die door veel gemeenten inmiddels wordt gehanteerd. Die rotonde is ook een aardig voorbeeld.
        Je zou dit positieve beleidsvorming kunnen noemen. Dit in tegenstelling tot negatieve beleidsvorming die uitgaat van wantrouwen en op basis daarvan tot hopeloos ingewikkelde en vooral ook ineffectieve regels komt.
        • Harrie Custers
          Harrie Custers 2065 dagen geleden

          Kan helemaal instemmen met de lijn van dit betoog èn met de aanleiding natuurlijk.

          Echter, om alleen voor het "buiten schot laten van de bestaande hypotheken" het woord onrechtvaardig in de mond te nemen, lijkt me niet terecht. Subjectief zelfs. Doet mee aan de verdeel en heers gedachte.

          Beter is het te constateren dat de overheid zich voor iedereen als onbetrouwbaar, onvoorspelbaar en zelfs onbekwaam toont. Met als gevolg dat ieder van ons m.u.v. wellicht de echt vermogenden onder ons, zich onrechtvaardig behandeld kan en zal voelen.

          En tot slot. Uit jouw beschouwing, Peter, blijkt maar weer dat de politiek en de overheid zich met heel veel zaken wenst te bemoeien. Met als middelen wetten, regels, normen en geld om het gewenste gedrag en houding af te dwingen c.q. te bevorderen. Dat lijkt in mijn ogen gebaseerd op een zeer negatief mensbeeld: onbekwaam, onwillend, afhankelijk enz. Bovendien is de rekening van al die overheidsbemoeienis welvaartsverlies.

          In mijn ogen past het een volwassen politiek en een volwassen overheid om burgers en ondernemers ruimte te geven om zichzelf te helpen èn elkaar te helpen. En hen daarin zelf hun eigen keuze en de eigen verantwoordelijkheid te gunnen. De overheid dient zich zo veel mogelijk te beperken tot het zo nodig faciliteren van dat proces. In plaats van het over te nemen en van daaruit te kijken wat (vaak gedwongen, sterk genormeerd en gereguleerd en al of niet met perverse marktprikkels) weer overgedragen kan worden aan lagere overheden. Burger en ondernemers komen niet eens in beeld. Hoezo democratie? Hoezo marktwerking? Hoezo eigen verantwoordelijkheid?

          Als voorbeeld de rotonde. Deze faciliteit dient de verkeersdoorstroming doordat kruispunten, verkeerslichten en andere obstakels van overheidswege zijn weggehaald. Een simpele voorziening in combinatie met een eenvoudige verkeersregel èn de eigen verantwoordelijkheid van de verkeersdeelnemer doen het werk.

        Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers