Overheidsinvesteringen

    Netwerk PI
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Netwerk PI 2059 dagen geleden
    Overheidsinvesteringen

    Peter van Hoesel, 27 november 2012-11-27

    In het debat over het niet doorschuiven van schulden naar toekomstige generaties wordt weinig aandacht besteed aan wat er met behulp van vorige generaties allemaal is opgebouwd.
    Dan moet het niet alleen gaan over zoiets als de goudvoorraad of de deviezenreserve, maar over alle materiële en immateriële bezittingen van een land. En dat is nogal wat: infrastructuur (wegen, rails, dijken, havens, vliegvelden, riolering, leidingen, etc.), cultureel kapitaal (oude binnensteden, musea, kunstcollecties, archieven), juridisch kapitaal (wetten, verdragen, planprocedures, justitionele voorzieningen), veiligheidsvoorzieningen (militaire faciliteiten, politiefaciliteiten), kenniskapitaal (scholen, bibliotheken, kenniscentra, laboratoria), onroerend goed (bezittingen van rijksgebouwendienst, provincies, gemeenten, zorginstellingen, woningcorporaties), persioenfondsen van ambtenaren en zorgverleners, internationale goodwill (lage rentes op staatsleningen, goede handelsbetrekkingen) en er is vast nog wel meer te bedenken.
    De waarde van dit alles is hoe je het ook berekent vele malen hoger dan de huidige staatsschuld. Je zou op de achterkant van een sigarendoos zomaar op 6000 miljard euro kunnen uitkomen. Het zou aardig zijn als een paar goede accountants een poging zouden doen om tot een goede schatting te komen, waarbij overigens nu al moet worden toegegeven dat elke berekening aanvechtbaar zal zijn. Maar toch, stel dat je dit soort bezittingen allemaal zou kunnen activeren, zou er een enorm hoge solvabiliteit uitkomen.
    Hier staat wel tegenover dat er ook rekening moet worden gehouden met een hoeveelheid milieuschade die in de loop van de tijd is aangebracht en die nog maar slechts ten dele is gerepareerd. Trek 1000 miljard voor het repareren van de resterende schade (schoonmaakacties, dijkverhoging, wetswijzigingen etc.) dan resteert er alsnog een fors positief saldo en een behoorlijk hoge solvabiliteit.

    Kunnen we eigenlijk nog meer schulden gaan maken?

    Gelet op de veronderstelde hoge solvabiliteit kan dat zeker. Het is alleen niet verstandig dit te doen door makkelijk exploitatietekorten te laten ontstaan. Wat wel zou kunnen is meer investeren in zaken die hun waarde behouden voor toekomstige generaties.
    In de periode 1929-1977 hanteerde de Nederlandse overheid de zg. kapitaaldienst (of buitengewone dienst). De comptabilteitswet van 1976 maakte een eind aan deze periode. Vervolgens werd weer overgaan op het zg. kasstelsel, waardoor grote overheidsinvesteringen belemmerd worden. De Europese begrotingsregels (maximaal 3% tekort en maximaal 60% staatsschuld) hebben de drempels voor investeringen nog verder verhoogd. Bij lagere overheden bestaat nog wel de mogelijkheid om investeringskosten over vele jaren uit te smeren. Je ziet gemeenten en provincies dan ook makkelijker investeren en het rijk maakt daar nu en dan ook wel gebruik van. De vraag is of de EU ook hier een eind aan zal gaan maken.
    Hoe dan ook, het kasstelsel remt collectieve investeringen af, terwijl er op diverse gebieden juist grote behoefte bestaat aan meer investeringen. Denk aan zaken als: een randstadmetro, verhoging budgetten voor wetenschappelijk onderzoek en R&D, dijkverhoging, infrastructuur voor duurzame energie, glasvezelnetwerken, beveiligingssystemen. Het aardige van dergelijke investeringen is dat ze na verloop van tijd veel geld opleveren, waarmee niet alleen de welvaart kan worden vergroot maar ook de tekorten op de rijksbegroting kunnen worden teruggedrongen.
    Het kasstelsel betekent echter ook dat de baten van investeringen niet worden bijgehouden, en wat niet zichtbaar is wordt natuurlijk moeilijk aantrekkelijk gevonden, dus ook van die kant is er sprake van een rem op dergelijke investeringen.
    Investeringen zoals genoemd leveren trouwens meteen al meer werkgelegenheid op, wat juist in de komende jaren hard nodig is. Belangrijker is dat het rendement op de investeringen in de meeste gevallen zorgt voor een structurele uitbreiding van werkgelegenheid, bijvoorbeeld: meer railvervoer levert banen op, investeringen in wetenschap en R&D leiden tot meer bedrijvigheid, duurzame energieopwekking die import van energie vervangt zorgt voor banengroei, investeringen in glasvezelnetwerken trekken bedrijven aan.

    De vraag is natuurlijk, hoe dit gefinancierd kan worden zonder de Europese afspraken te schenden. Het zou overigens niet zo gek zijn om in Europa betere afspraken te maken, waar het gaat om dit soort diepte-investeringen. Maar ook als dat niet zou lukken, zijn er wellicht financiële constructies denkbaar die de rijksbegroting niet direct belasten. Het rijk heeft al wat ervaring met leasecontracten, maar die blijken tot beduidend hogere kosten te leiden.
    Een ander soort oplossing zou zijn om investeringsfondsen op te richten die worden gevuld door beleggers (bv. pensioenfondsen) en waar het rijk jaarlijks een passende bijdrage aan levert. Als het rijk reeds geplande investeringen ook langs die weg gaat financieren kan dit de extra uitgaven aan dergelijke fondsen compenseren, zodat er geen nieuwe tekorten ontstaan.

    Er zijn door financiële deskundigen vast nog wel meer oplossingen te bedenken. Als de EU verstandig is moet men dit soort constructies niet gaan verbieden. Beter nog zou zijn als de EU de lidstaten zou helpen met het opzetten van dergelijke constructies.

    Het zou goed zijn als de nieuwe regering zich niet louter bezighoudt met het regelen van de enorme hoeveelheid bezuinigingen, maar zich ook zou bekommeren om het scheppen van nieuwe werkgelegenheid. De beste route is dan investeren in de toekomst. Op een verantwoorde wijze natuurlijk.

     

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers