Innovatie van het politieke bedrijf: systemen en processen

Innovatie van het politieke bedrijf: systemen en processen

Begin december 2012 plaatste ik op de website van het Netwerk Politieke Innovatie een tekst over WijThorbecke, een qua drijfveren zeer aan het NPI verwante organisatie. (Lees hier voor de missie van het NPI). Ik stelde toen dat een frappant verschil is dat WijThorbecke  het politieke systeem wil veranderen, terwijl het NPI zich juist richt op de procesaanpak in het politiek bedrijf.
Het NPI worstelt flink met de vraag hoe we tot betere politieke processen kunnen komen, WijThorbecke heeft een flitsende strak geregisseerde procesaanpak om in vier golven het doel (een beter systeem) te bereiken.
Tijdens de startbijeenkomst op 12-12-12 van WijThorbecke en het later overdenken van wat daar gebeurde, werd mij duidelijk dat toch wel belangrijk is door welke bril je naar de wereld kijkt. En ook dat je je realiseert dat niet ieder dezelfde soort bril heeft!

Het is bewonderenswaardig is met hoeveel energie, met welke ambitie en met welk tempo WijThorbecke wordt gelanceerd. Er waren circa tachtig belangstellenden bij de startbijeenkomst en er staat een programma op de rails om met ruim een jaar iets moois te kunnen presenteren. En dat tegen lage kosten met inzet van veel vrijwilligers!

Maar toch. Door het politieke bedrijf bij eerste benadering  als systeem neer te zetten, kom je tot woorden en metaforen die bij mij niet onmiddellijk aanslaan. WijThorbecke wil het systeem herinrichten, renoveren of vernieuwen. We moeten niet langer met de koets uit de tijd van Thorbecke op de snelweg willen komen!
Echter  het politieke bedrijf is geen scherp afgebakend systeem met heldere input en output, maar een continue gistend gebeuren. Veel actoren zoeken en vinden hun weg en zullen dat na elke systeemaanpassing opnieuw doen.  Dat is nu zo, dat was ook 150 jaar gelden zo! Het bouwwerk dat wij hebben om het politieke bedrijf in uit te oefenen, kan zaken belemmeren of bevorderen, maar de politicus of de lobbyist die weet wat hij wil zoekt zich een weg in bijna elk denkbaar huis!
Maarten Laros van WijThorbecke meldde mij een ruim systeembegrip te hanteren, het huis van Thorbecke gaat in zijn optiek over stakeholders, organogram, functieprofielen, besluitvormingsprocessen, communicatie en cultuur. In de uitingen van WijThorbecke zie ik tot nu toe vooral aandacht voor de eerste drie statische elementen en voor het vijfde (i-democratie). Het NPI neigt tot nu toe het accent te leggen bij het vierde en het zesde element, overigens ook met aandacht voor het vijfde.

Het bijzondere van de huidige tijd is dat technologische ontwikkelingen een enorme verandering impliceren. Ik parafraseer het boek recente boek Wij, de overheid door te signaleren dat individuele contacten belangrijker worden dan institutionele contacten, dat vernetwerking in hoge mate buiten de formele kaders om effect heeft en de steeds belangrijker wordende samenwerking van onderaf, zonder dat de overheid het initiatief heeft.
Nieuwe technieken brengen een enorme versnelling en drempelverlaging te weeg in kennisoverdracht en het verbinden van mensen. Dat betekent dat er naast en dwars door bestaande organisatieverbanden dingen gebeuren die de betekenis van de bestaande structuren en werkwijzen flink op de helling zetten. Dat gaat vanzelf, als de actoren binnen de overheid zich niet aanpassen wordt hun rol marginaal. Zie voor een vergelijkbare analyse (niet specifiek op de overheid gericht) ook het verleden jaar verschenen boek Society 3.0.
WijThorbecke en het NPI hebben gemeen dat we ons zorgen maken over de achterblijvende aanpassing van het politieke bedrijf en ons in willen zetten daar verandering in te bewerkstelligen. Het kijken met verschillende brillen moet vooral gezien worden als een kans op betere resultaten daarbij.

Als technologisch geavanceerde en procesmatig interessante stap heeft WijThorbecke een wiki geopend, waarin ieder mee kan schrijven ter voorbereiding van de volgende stappen van WijThorbecke. Graag zal ik proberen daar een bijdrage aan leveren, mede vanuit het gedachtegoed van het NPI, ook al is dat hier en daar lastig doordat de wiki in eerste instantie ontworpen lijkt op de meer statische elementen van het politieke bedrijf.

Het is ook een uitdaging naast (of binnen?) de drie denktanks (herinrichting, renovatie of nieuwbouw) die WijThorbecke nu op de rails zet, een aanpak te bedenken die de verbetering van de beleidsprocessen en de cultuur in het politieke bedrijf als zodanig centraal stelt. Kort door de bocht formuleer ik de insteek vanuit het NPI daarbij als een eis om meer rust, reflectie en rationaliteit.
Iemand een idee hoe we dit concreet op pakken?

22-12-2012

Reacties

Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
    • Reyer Brons
      Reyer Brons 2020 dagen geleden

      Zie ook:

      • Reyer Brons
        Reyer Brons 2034 dagen geleden

        Als reactie op mijn blog over WijThorbecke en NPI kwamen twee mails van Cees Hoogendijk, die ook aanwezig was bij de startsessie van WijThorbecke op12-12-12. Na contact met Cees citeer ik hieronder een aantal van zijn opmerkingen in deze blog (waarbij de selectie voor mijn rekening komt).

        A.
        Waarom werd WijThorbecke mij wel bekend, en wist ik van het bestaan van NPI niks af….? Toevallig was ik laatst betrokken bij een overheidsinitiatief tot het creëren van dialoog met stakeholders. Op de (voor mij toen volstrekt onbekende) Pleio-site was al iets van een discussieforum ingericht. Daar is nooit iemand verschenen. Kortom: de plek waar NPI zich manifesteert is mij volstrekt onbekend. En het feit dat WijThorbecke via Society3.0 tot mij kwam ligt voor de hand. Dit zegt dus niks over de 'kwaliteit' van beide initiatieven, want ze zijn beide bijna even fris voor mij.

        B.
        Hoe verbinden we en versterken we?

        Zelf heb ik al het Pluk Coöperatieplatform (voor sociale duurzaamheid) attent gemaakt op WijThorbecke. Want waarom 144 personen zoeken als er al misschien 144 vergelijkbare organisatorische initiatieven bestaan?  

        C.
        Die "vier projecten" (van WijTbecke – rb) schuren bij mij ook een beetje, maar  we moeten daarover vooraf geen theoretische discussie gaan voeren. Aan de Sagrada Familia ligt ook een aardig bouwplan ten grondslag; de kunst is om de plannen gaandeweg bij te stellen, als het doel maar duidelijk is, en ik ben het met je eens dat WijThorbecke de 'aanpak' erg benadrukte. Wat overigens weer niet wegneemt dat zoiets als een 'Appreciative Inquiry Summit' een proces dat uitzonderlijk hoge communicatiekwaliteit bevordert, en alle inhoud open laat en alle stemmen toestaat, tegelijkertijd een strak geregisseerd proces is, met een kop en een staart en heldere overgangen, en een deskundig regisseur.

        D.
        Het vermeende onderscheid tussen systeem- en procesbenadering  is weinig zinvol. Ik denk dat Ghandi nog steeds ons voorbeeld moet zijn (be the change you want to see) en daar helpt getheoretiseer over systemen en processen ons weinig verder. De vraag die we ons moeten stellen is "Hoe gedraag ik mij in relatie tot mijn medemens om dit gezamenlijke verlangen tot wasdom te brengen?" In dat verband verwijs ik naar dit blogverslag van een welbeschouwd essentiële Meesterkring getiteld Rizomatisme, Autopoiesis en Soma-esthetiek?

        E.
        Ik heb de blog van Reyer inmiddels gevonden en hoe opmerkelijk dat ik daar dus niet op kan reageren. Welk signaal geeft de schrijver (dan wel het gehanteerde blogsysteem) daarmee af? Geen wonder dat ik nooit van NPI heb gehoord. Want het is natuurlijk de wederkerigheid, de buzz, die ervoor zorgt dat zaken bekend raken. (De huidige politiek zoekt weliswaar de pers op, maar dat is altijd nog beter dan aan het zicht onttrokken blijven.) Dus inderdaad een goed idee van Reyer om ook te gaan bloggen op sites die de blog als dialoog-initiator zien.

        F.
        En wat mij betreft ligt daar dan meteen het bruggetje naar de inhoud: zes aspecten van 'het systeem' worden genoemd: stakeholdersorganogramfunctieprofielenbesluitvormingsprocessencommunicatie en cultuur

        En vervolgens gaan Reyer en Maarten binnen die zes plankjes met elkaar in debat over de eerste en de vijfde, of de laatste drie.... Iemand zich ooit afgevraagd of die zes op zich wel enigszins steekhouden? Ze zijn  namelijk oud taalgebruik (waarvan nummer 2, 3, en 4 door vele organisaties op dit moment al verlaten worden), dus we lijken de vorige oorlog te voeren en hoe in Gödelsnaam komen we dan in dat nieuwe paradigma?

        G.
        Ten nulde denk ik, samen met die rapper (die bij WijThorbecke op 12-12-12 constateerde dat de zaal op hem na nagenoeg wit was-rb), dat het bestuur van NPI eens mag reflecteren op haar samenstelling; zes witte mannen....een Trèvezaal waardig, maar dat terzijde. Ten eerste denk ik dat de 'aspecten' veel ambiguer moeten zijn. En ten tweede denk ik dat aspecten moeten dienen om het perspectief te veranderen, niet om het dood te slaan. Eentje mag blijven en dat is Communicatie... maar dan graag als werkwoord! 

        H.
        Ik heb de wijsheid niet in pacht en mijn volgende suggesties zijn spontaan uit mijn pen gerold. Hecht er geen andere waarde aan dan wat ze zouden kunnen betekenen als we erover zouden gaan praten...

        1. Verlangen & Belangen - de leiders van ons volkje zullen ons weer (om met Saint Exupery te spreken) moeten doen verlangen naar een gezamenlijke toekomst. Dan hebben we een perspectief om onze persoonlijke belangen aan af te meten. Het probleem van deze tijd is dat we wel persoonlijke belangen hebben, maar niets om ze mee in balans te brengen.

        2. Loslaten & Eigenaar zijn - eigenaarschap (rentmeesterschap) vereist een subtiele omgang met vrijheid en verbondenheid. Dat geldt zowel vanuit de burgers naar de leiders als andersom. 

        3. Managing the Whole - diepgaand inzicht in de grotere samenhang; einde van de oppervlakkigheid; weten hoe betrekkingen tussen mensen en dingen werken, en dan weer opstijgen naar de panoptische positie, om van daaruit de verticale dialoog te voeren id est de anderen met minder zicht het overzicht te gunnen (Wat mooi dat je bij de Voedselbank niet alleen resterend eten kunt krijgen, maar ook resterende tickets voor het theater, prachtig toch? Dit land heeft zulke goede mensen met zulke goede ideeën!)

        4. Leren & afleren - het gaat niet om besluitvormingsprocessen maar om de juiste, inclusieve ontwikkelingsprocessen die zodanige focus en energie opleveren dat besluiten impliciet geworden zijn.

        5. Waarderend Onderzoeken - niet meer op zoek naar wat mis is, maar wat wel werkt (en ook WijThorbecke én NPI zouden dit gedrag moeten omarmen). Want het meeste werkt natuurlijk wel erg goed. Kijk maar eens een paar daagjes 3FM Serious Request. Of luister het Nieuws van de Vooruitgang (dagelijks op Sublime FM).

        6. Gedrag & Cultuur - cultuur op zich is een non-woord. De laatste tijd vooral gebruikt om vermeende andere culturen de toegang te ontzeggen. (Terwijl we Chinees eten, Japans rijden, Frans eten, Turks vakantievieren, Finse software gebruiken, Griekse filosofen bestuderen.) Kortom, het gaat om gedrag en daarin wederom een  ogenschijnlijke paradox: autonoom en verbindend tegelijkertijd (zoals de wereldmens in Society3.0).

        Toegift 7. Gödel, Escher, Bach - leiders moeten dit boek gelezen (kunnen) hebben. Het gaat over patroonherkenning, zelf-productie, verschil en herhaling, recursie, taalvaardigheid en over uit het paradigma stappen om het vorige onwaar te verklaren. Dit denken gaat dus iets verder dan het binnen de 3% norm blijven en een paar miljoenen aan de polderpartners te geven.

        8: Een aspect naar keuze... liefst eentje die de voorgaande danig ter discussie stelt...

        I.
        Noot: als je van 'proces' af wilt, dan moet je het woord zo min mogelijk gebruiken. Geldt ook voor 'systeem'. Zie je wat er in bovenstaande zes aspecten gebeurt? Ze zijn veel 'performatiever en generatiever' (W.H. Austen: How to do things with words). Ze houden het gesprek juist gaande en dat is wat we moeten durven opzoeken. 

        Beste Maarten, beste Reyer, ik deel van harte jullie beider intenties. De een communiceert op dit moment beter dan de ander, dus die maakt meer kans, maar dat is nog geen garantie voor succes. De ander gaat weer wat korter door de bocht dan de een, en dan kun je er uit vliegen... Nog schadelijker dan het woord Proces of Systeem is namelijk het woord Project... Dat suggereert per definitie een soort einde. Project is gebaseerd op schaarste, en Society3.0 is gebaseerd op overvloed. Dat moet toch even aan het denken zetten.

        • Reyer Brons
          Reyer Brons 2036 dagen geleden

          Via andere kanalen twee interessante suggesties ontvangen die de moeite van nadere studie waard zijn:

           

        Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers