• Blogs
  • Netwerk PI
  • Suggesties voor een effectieve verbinding tussen kennis en beleid

Suggesties voor een effectieve verbinding tussen kennis en beleid

    Netwerk PI
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Netwerk PI 1933 dagen geleden
    Suggesties voor een effectieve verbinding tussen kennis en beleid

    Bijdrage Peter van Hoesel Congres Kennis en Beleid 2.0,  27 maart 2013


    Hoe effectief is die verbinding tegenwoordig?

    De verbinding tussen kennis en beleid laat te wensen over.
    Beleidsmakers en politici worden doodgegooid met informatie en kennis uit vele hoeken, zien door de bomen het bos niet meer en sluiten zich hier dan ook grotendeels van af. Het is gewoonweg te verwarrend. Politici plukken uit al die informatie/kennis nu en dan wel wat weg als ze goed van pas komt. Ze gebruiken het aanbod vooral selectief.
    Veel onderzoek heeft geen duidelijke koppeling aan het beleidsproces, in die zin dat er vanuit de beleidsontwikkeling of vanuit de uitvoeringspraktijk informatiebehoeften zijn die leiden tot onderzoek dat wordt teruggekoppeld naar degenen die de vragen hebben gesteld, om de antwoorden op die vragen vervolgens te kunnen gebruiken. Ongevraagd onderzoek komt moeilijker aan dan onderzoek waarom gevraagd is.
    Onderzoek dat wel zo’n koppeling kent komt nogal eens ad hoc tot stand, zonder overkoepelende onderzoekprogrammering, hetgeen de bruikbaarheid van de opgeleverde kennis voor eventuele andere gebruikers beperkt. Wegwerponderzoek kan een enkele keer onvermijdelijk zijn, maar moet wel zoveel mogelijk worden vermeden.
    Er is de nodige invloed van kennis op de beleidsontwikkeling en –uitvoering, maar er verloopt meestal erg veel tijd voordat die kennis wordt geïnternaliseerd in het beleidscircuit. Dat heeft onder meer te maken met het feit dat de reeds voorradige kennis wordt onderbenut, omdat die kennisvoorraad niet systematisch wordt geraadpleegd.
    Dat zou ook kunnen komen doordat de geloofwaardigheid van wetenschappelijke kennis deuken heeft opgelopen. Met name politici hebben de indruk dat wetenschappers elkaar vooral tegenspreken, wat een mooi excuus is om wetenschap niet al te serieus te nemen. Dat elkaar tegenspreken is echter een misvatting waar het gaat om wat we wel noemen de ‘core knowledge’. Op gebieden als arbeidsmarkt, onderwijs, gezondheid, duurzaamheid, veiligheid, ondernemerschap (en zo zijn er nog veel meer), bestaat juist grote consensus tussen wetenschappers over de meest belangrijke onderdelen van de kennis. Maar daar merk je niet zoveel van omdat dit soort kennis vanzelfsprekend is. Wetenschappers debatteren onderling graag, en dat gaat dan juist over de grenzen van de kennis, waardoor juist een beeld van dissensus wordt opgeroepen. Het gevolg hiervan is dat dit de geloofwaardigheid van onomstreden kennis ondermijnt.

    Al met al lijkt dit niet erg op de veel betere relatie tussen kennis en beleid bij bedrijven waar het gaat om hun ondernemingsbeleid. In het bedrijfsleven is kennis min of meer vanzelfsprekend verweven met de ontwikkeling van producten, bedrijfsprocessen en klantrelaties. Dat neemt niet weg dat er in de publieke sector ook voorbeelden zijn waar het goed functioneert, zoals in de landbouwsector, in het geval van het gebruik van monitoren zoals de wijkmonitoren in de gemeente Rotterdam of de politiemonitor.
    Het moet een stuk beter kunnen functioneren, en daarvoor geef ik enkele niet al te ingewikkelde aanbevelingen die op afzienbare termijn effect kunnen sorteren.

    Systematische koppeling aan het beleidsproces

    Je kunt drie soorten beleidsonderzoek onderscheiden: nice to know onderzoek dat er nog steeds is en t/m de jaren 80 zelfs dominant was; need to know onderzoek dat naar voren is gekomen in de afgelopen decennia, wat vooral te zien is aan het min of meer vanzelfsprekend worden van ex post evaluatieonderzoek; we moeten nu toe naar need to act onderzoek. Dat is onderzoek dat uiteraard kennis oplevert, maar kennis die nodig is om daarop verdere acties in het beleidsproces te kunnen baseren. Het beste werkt dit in een situatie waarin het begin- en eindpunt van het onderzoek ligt bij de gebruikers van de onderzoekresultaten. In veel gevallen (bijvoorbeeld bij rekenkamers, gemeentelijke bureaus O&S en planbureaus) ligt het beginpunt niet vanzelfsprekend bij de gebruikers. Het vergt dan een extra inspanning om een koppeling te maken naar de gebruikers. Dat moet bewust worden georganiseerd, anders loop je het risico dat er sprake is van Chinees vuurwerk in plaats van doelgericht vuur.

    Budget voor benutting

    Dit brengt me op een tweede aanbeveling, namelijk om een deel van het onderzoekbudget niet te besteden aan de productie van kennis/informatie maar aan de consumptie ervan. Dat kan vrij simpel door benuttingsactiviteiten op te nemen in de onderzoekbegroting. In alle onderzoekvoorstellen die ik in de loop van de tijd heb mogen bekijken ben ik nog nooit een post voor benutting tegengekomen. De kans op benutting is daardoor aanzienlijk geringer dan zou kunnen. Een investering van 10% van het onderzoekbudget zou wel eens een verdubbeling van de benuttingsgraad teweeg kunnen brengen. Dat zou dan goed besteed geld zijn.

    Onderzoekprogrammering

    Mijn belangrijkste aanbeveling betreft een adequate vorm van onderzoekprogrammering. Waarom is dit de belangrijkste? Omdat een goede onderzoekprogrammering als vanzelf de andere aanbevelingen omvat.
    Onderzoekprogrammering dient de volgende doelen: koppeling met de kennishuishouding, samenhang tussen onderzoekprojecten, koppeling naar beleid en praktijk, doelmatige besteding van middelen.
    Hoe bewuster er wordt geprogrammeerd, des te beter het resultaat. Onderzoekprogrammering kost natuurlijk ook een deel van het budget, pakweg 5 tot 10% (zoals in het verleden wel eens is nagegaan), maar levert een aanzienlijke verbetering op van de kosten/baten verhouding van een onderzoekprogramma c.q. een reeks onderzoekprojecten.

    Rol van beleidsmedewerkers

    Wat volgens mij de grootste invloed heeft op de verbinding tussen kennis en beleid is de mate waarin beleidsmedewerkers in staat zijn de rol van kennismakelaar op zich te nemen.
    Die rol van kennismakelaar omvat diverse taken: raadplegen van bestaande kennis, raadplegen van kennisbronnen in het veld, begeleiden van opdrachtonderzoek, vertalen van onderzoekresultaten in beleidsaanknopingspunten, kennisoverdracht naar gebruikers.
    Het zou mooi zijn als dit een echte professie zou worden in plaats van een proces van trial and error op het niveau van de individuele beleidsmedewerker. Een opleiding tot kennismakelaar zou wat dit betreft een goede investering zijn.

    Aanwezige kennis in het veld

    In het veld is veel praktijkkennis aanwezig, die onvoldoende wordt benut, niet alleen door beleidsmedewerkers maar ook door onderzoekers.
    In de meeste beleidsonderzoekprojecten wordt wel veldonderzoek gedaan, maar dat is meestal een proces van eenzijdige gegevensverzameling vanuit het gezichtspunt van de onderzoeker.
    Een goed voorbeeld van hoe het anders kan is de visitatiemethode bij evaluaties, waarbij organisaties een zelfonderzoek doen uitmondend in een zelfrapportage die vervolgens kritisch wordt beoordeeld door deskundige buitenstaanders. Die buitenstaanders kunnen uiteraard ook onderzoekers zijn. Dit is niet alleen een efficiente methode (de dataverzameling is nagenoeg gratis), maar het is vooral ook een methode die leidt tot zowel valide als bruikbare resultaten.
    Er zijn wel meer bottom up methoden te bedenken dit tot dezelfde effecten kunnen leiden, ze komen er allemaal op neer dat het veld laat zien wat men daar al weet, soms al heel lang weet.

    Afsluiting

    Een betere verbinding tussen kennis en beleid is niet alleen voor onderzoekers een aantrekkelijk doel, maar zou het ook voor beleidsmakers moeten zijn. Veel beleid onder de maat, nodeloos ingewikkeld en soms zelfs totaal overbodig. Een betere verbinding met kennis kan het beleid op een hoger niveau brengen. Politici hoeven daarbij niet bevreesd te zijn dat ze dan hun politieke opvattingen opzij moeten zetten. Uiteenlopende politieke opvattingen zijn er niet voor niets. Kennis kan laten zien hoe je tussen die opvattingen werkzame verbindingen kunt leggen.

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers