Het magere herfst-akkoord

    Netwerk PI
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Netwerk PI 1865 dagen geleden
    Het magere herfst-akkoord

    Na een onvoltooide formatie heeft de coalitie van VVD en PvdA geprobeerd in een regen van akkoorden draagvlak te ritselen. Het kan moeilijk anders. Maar de voorman van “paars met de bijbel”, Pechtold, roept met zijn zelfvoldaanheid vragen op:

    • Voldoet onze democratie nog bij het leiding geven aan het openbaar bestuur?
    • Hebben politici eigenlijk verstand van besturen?
    • Is er een balans tussen lastenverhoging en hervormingen?
    • Schuiven we met budgetten of wordt er serieus aan realisatie van een visie gewerkt?

    Tom van Doormaal  geeft wat aantekeningen bij deze vragen ter overweging.

    Voldoet de democratie?

    De ‘Politikverdrossenkeit’ leek sterk toegenomen: het land werd beheerst door het gevoel dat de politiek niet serieus bezig  was met de problemen. Vooral Pechtold verweerde zich tegen  dit sentiment, de noodzaak te laten zien dat “Den Haag het wel kan”.
    De pogingen  lieten en laten het probleem zien: de politiek is voortdurend te laat, compromissen en akkoorden worden vervolgens gedropt in de bureaucratie, teneinde te worden doorgerekend en bekeken op uitvoerbaarheid. De politieke fragmentatie en het laat ontstaan van beleidslijnen heeft een sterk negatieve invloed op de ambachtelijke kwaliteit van het beleid.
    Een voorbeeld is het woonakkoord: binnen twee weken was de kern er van onderuit gehaald door een rapport van Johan Conijn, het Centraal Fonds Volkshuisvesting en het CPB.
    In hoeverre dat opnieuw het geval zal zijn met dit Herfst-akkoord, moet nog even worden afgewacht. Feit is wel dat de meeste politici nu doordrongen waren van het feit dat ambtelijke specialisten binnen de departementen, met tientallen tegelijk hebben zitten rekenen, schrijven en denken, om de onderhandelaars niet geheel te laten ontsporen. Daarvoor zijn ze door menig spreker bedankt.

    Verstand van besturen?

    Hebben politici wel verstand van besturen? De vraag stellen is hem beantwoorden. Politici hebben te maken met de intimiteit tussen hun werk en de media: ze moeten snel scoren, ze moeten ingewikkelde boodschappen in 140 tekens kunnen samenvatten, ze moeten soundbites kunnen bedenken en uitspreken. Maar als je politici op die eigenschappen recruteert, kun je niet verwachten dat je mensen hebt met een macro-sociologisch en bestuurskundig inzicht.
    De alom aanwezige media vragen een oordeel, een opvatting, een standpunt. Het typerende voorbeeld is het proefverlof van de moordenaar van Fortuyn. De enig juiste stelling is: daar ga ik niet over. Maar zelfs de beweeglijke Rutte kwam daar niet op. Dat belastte de besluitvorming van zijn partijgenoten bewindslieden in hoge mate.

    Paul Frissen heeft recent, in een lezenswaardig boek, gepleit voor een secundair of nog trager gedrag van de overheid. De wereld is gebroken en vol tragiek: soms moet je op je handen gaan zitten, want niets doen is vaak beter dan wel iets doen. Ik heb het wel eens de ADHD-overheid genoemd. Niet altijd is tempo, handelen en beleid noodzakelijk.

    Onze politiek zou minder sterk de ambitie moeten hebben een ADHD-bestuur leiding te geven. De recrutering van de politici zou zich moeten richten op het vinden van een reflexiever soort mensen.

    Lastenverhoging en hervormingen?

    De verhoging van de lasten is gemakkelijk; vooral de socialisten treft dit verwijt vaak. Maar is het terecht? De liberalen pleiten voor een kleine en sterke overheid. Maar wat doen zij daar aan?
    De werkelijkheid van het regeren is weerbarstig: kleine stappen zijn onvermijdelijk. Maar in welke richting gaan die schuifelpasjes dan? Als hervormingen worden arbeidsmarkt, kindregelingen en woningmarkt genoemd en hoe de koopkracht wordt ontzien. Ik heb met leesbril en nog groter makende glazen naar de teksten gekeken, maar echt overtuigend is het beeld niet.

    Ik zou per departement een vorm willen zoeken, waarmee de werkelijkheid wordt gestuurd, een vorm die kosteneffectief en eenvoudig is. Tenminste: als een oordeel is gegeven of die sturing nodig is. Want over veel sturingsambities kun je de noodzaak betwijfelen.

    Een voorbeeld: de Belgische bouwregelgeving is aanzienlijk eenvoudiger dan de onze, samengevat ongeveer: ‘bouwen zult gij doen volgens de regelen der kunst’. Als een dak lekt of een gebouw instort, dan heb je de regelen der kunst niet goed toegepast. Verdere detaillering zou ook aan de gemeenten kunnen worden overgelaten. Als de gemeente A er een potje van maakt, dan blijkt dat uit publiciteit over instortingen en regelt de markt een correctie.

    Schuiven met budgetten?

    Hoe betekenisvol is dit herfstakkoord? Het lijkt moeilijk vol te houden dat het over veel gaat: er worden enkele miljarden verschoven, maar het zijn kleine percentages van de begroting. De arbeidsmarkt vaart een beetje wel, maar het gaat over duizendtallen en andere invloeden (wereldhandel, schuldenplafond in USA, oorlog in olierijk gebied) zijn oneindig veel belangrijker.

    Wordt er aan een visie gewerkt? Er is een verschuiving te zien: de lasten op consumptie worden wat groter. Dat lijkt wel aardig.

    Maar de problemen van onze democratisch geleide vorm van openbaar bestuur zijn er nog volledig. Dat zijn:

    • de behoefte om de eigen achterban te bedienen, door algemene en simpele regels ingewikkelder te maken dan nodig;
    • de politieke behoefte om de media te bedienen met ferme standpunten en snelle maatregelen;
    • de politiek beperkte visie op de besturingsprocessen in de samenleving: wat moet het Rijk, wat moet een gemeente, wat kan worden overgelaten aan instituties?

    Als de coalitie daar nu eens aandacht zou besteden? De liberale visie is: “kleiner en sterker”. De sociaal-democraten zijn voor:  “efficient en sociaal”. Het pragmatisch bijbelse randje dat nu rond de coalitie ontstaat, zou voor nieuwe inhoudelijke impulsen moeten zorgen. Het schuiven met een paar miljarden is onvoldoende om uit de crisis te komen .en of er spoortje van visie is.

    Tom van Doormaal, 13 oktober 2013

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers