Grote bedrijven: slecht voor marktwerking

    Netwerk PI
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Netwerk PI 1730 dagen geleden Reacties (1)
    Grote bedrijven: slecht voor marktwerking

    Hoe groter bedrijven worden hoe meer onhebbelijk gedrag ze vertonen, met name  vanuit het gezichtspunt van een goede marktwerking. Eigenlijk willen grote bedrijven helemaal geen marktwerking, want liefst hebben ze volledige beheersing van de markt, waarmee ze niet alleen consumenten maar zelfs hele staten hun wil kunnen opleggen.  Dat onhebbelijke gedrag proberen ze niet eens te verbergen, want het publiek moet het eigenlijk heel gewoon vinden dat ze zich zo gedragen. Zelfs allerlei onthullingen over slecht gedrag van grote bedrijven kunnen er niet voor zorgen dat er structureel iets aan hun gedrag verandert.

    Politici zeggen marktwerking belangrijk te vinden, maar blijken steeds weer te zwichten voor de belangen van het grootbedrijf. Het marktwerkingsbeleid van overheden blijkt voor grote bedrijven vooral symbolisch van aard.

    Over welk gedrag gaat het precies? En wat valt eraan te doen?

    Verwarrende informatie

    Probeer maar eens een duidelijk overzicht te krijgen van het aanbod van bijvoorbeeld verzekeringen, energiebedrijven, automobielen of duurzame producten. Het aanbod is groot, divers en moeilijk onderling vergelijkbaar. Zelfs de zogenaamd onafhankelijke vergelijkingssites bieden tamelijk uiteenlopende uitkomsten.

    Aanbieders hebben baat bij onduidelijkheid, ze kunnen daardoor blijven beweren wat ze willen zodat er altijd wel consumenten te vinden zijn die het ook willen geloven.  De kosten van hun marketingactiviteiten zitten ondertussen verwerkt in de prijs van hun producten, zodat de in de war gebrachte consument ook nog eens moet betalen voor al die desinformatie.

    Slechte klachtenbehandeling

    Je wordt klant via allerlei mooie praatjes, maar o wee als je een klacht hebt, dan geven grote bedrijven veelal niet thuis. Voordat je iemand te pakken hebt die er wat aan wil doen, kan het lang duren, maar meestal lukt dat niet eens en wordt je het bos ingestuurd. Wie de wekelijkse rubriek Op=Op in de Volkskrant leest kan hiervan vele gruwelijke voorbeelden vinden. En als je dan een keer met een redelijk persoon spreekt blijkt er altijd wel een ‘hogerhand’ te zijn die een goede oplossing tegenwerkt.

    Deze arrogante houding maakt consumenten hels, maar aangezien alle grote bedrijven zich zo gedragen moet je dat slechte gedrag blijkbaar maar slikken. Alleen wanneer Radar, Op=Op of iemand als Youp van ’t Hek in actie komen, krijgen de klagende klanten excuses en compensatie aangeboden. Dan doen bedrijven net alsof het in dit ene unieke geval mis is gegaan, maar ondertussen blijven ze alle andere klagers gewoon negeren.

    Uitoefenen van marktmacht

    Kleine winkels worden op de beste locaties verdrongen door grote ketens, waardoor de consument is overgeleverd aan het aanbod van steeds weer dezelfde winkels. Vier grote banken beheersen de hypotheekmarkt waardoor de rente hoger ligt dan nodig is. Grote oliemaatschappijen dicteren min of meer de prijs van brandstoffen. Grote consultancybedrijven winnen overheidsaanbestedingen bijna altijd omdat hun omvang zwaar weegt in de beoordelingscriteria. Grote bedrijven zetten met hun inkoopbeleid kleine bedrijven in de klem, waarmee de winst van kleine bedrijven achterblijft bij die van grote.  Patenten worden zodanig juridisch vastgelijmd, dat daarmee wordt verhinderd dat andere bedrijven er nieuwe vindingen aan kunnen koppelen.

    Formeel zijn er nauwelijks kartels, maar materieel lijkt het er toch wel erg op. Het antikartelbeleid van overheden is hier helaas niet tegen opgewassen.

    Innovatieve kleine bedrijven opkopen

    Het MKB is per medewerker een stuk innovatiever dan het grootbedrijf. Grote bedrijven vermijden graag risico’s en wachten rustig af totdat blijkt welke innovaties kleine bedrijven met succes op de markt brengen. Aangezien opschaling voor kleine bedrijven moeilijk te financieren is, kunnen grote bedrijven de betreffende ondernemers een schijnbaar aantrekkelijk bod doen, waarna de grote winsten uiteindelijk toevloeien naar de overnemende partij.

    Des te merkwaardiger is het, dat ondertussen zowat alle subsidies en fiscale aftrekposten voor innovaties naar grote bedrijven gaan.

    Fraude en misbruik

    Alsof grote bedrijven nog niet voldoende mogelijkheden hebben om consumenten uit te persen zijn ze in veel gevallen bepaald niet vies van fraude of andere handelingen die daar dichtbij komen. Helaas zijn voorbeelden hiervan dagelijks in de krant te lezen. Daarbij worden grote bedrijven geholpen door goedbetaalde juristen die zorgen voor de nodige afscherming en desnoods voor eindeloze procedures die tegenstanders moeten ontmoedigen.

    Het heeft ook iets te maken met de anonimiteit van de aandeelhouders die slechts uit zijn op dividend en zich verder niet willen bekommeren aan de manier waarop het bedrijf aan zijn winsten komt.

    En altijd weer wordt het gelag betaald door consumenten, belastingbetalers en kleine beleggers, ofwel de grote massa.

    Belasting ontwijken

    De belastingconstructies van multinationals springen het meest in het oog, maar dit is niet het enige probleem. Feit is dat het MKB gemiddeld twee keer zoveel belasting betaalt als het grootbedrijf. Formeel is er geen sprake van chantage, maar nationale overheden zijn wel erg benauwd voor het vertrek van grote bedrijven waardoor ze allerlei gevraagde of ongevraagde tegemoetkomingen krijgen. Een eerlijk speelveld is wat dat betreft slechts schone schijn.

    Ook dit gelag wordt natuurlijk weer betaald door de grote massa.

    Een echt vrije markt is ver te zoeken, maar wat valt hier aan te doen? 

    Op korte termijn kan de consument niet veel uitrichten, zo valt te vrezen, want consumenten kunnen nauwelijks macht uitoefenen in de huidige economische structuur. Wellicht dat in de toekomst een goed functionerende netwerkeconomie verbetering brengt. De macht van grote bedrijven kan dan geleidelijk worden ondergraven door op de werkvloer van de economie nieuwe en kleinschaliger verbindingen aan te gaan.

    De nationale overheid kan eigenlijk ook niet zoveel uitrichten, voor diverse kwesties heb je minimaal de schaal van Europa nodig. En dan moeten politici op dat niveau nog wel leren de intensieve lobby van grote bedrijven te weerstaan, want tot dusver blijken die lobbyisten behoorlijk succesvol, althans vanuit het perspectief van de grote bedrijven gezien. Bovendien speelt hierbij natuurlijk de concurrentie tussen werelddelen, waarbij bijvoorbeeld de Chinezen of Amerikanen weinig trek hebben in het inperken van hun economische belangen. Kortom, je hebt eigenlijk het VN-niveau nodig om tot wezenlijke verbeteringen te komen. En dat gaat heel langzaam, zoals we aan diverse onderhandelingstafels (bv. over vrijhandel of milieu) kunnen zien.

    Wat de nationale overheid wel zou kunnen is meer ruimte bieden aan het MKB: toegankelijk maken van aanbestedingen, afschaffen subsidies aan grote bedrijven, investeringsfondsen voor het MKB ondersteunen, zzp’ers als aparte categorie wettelijk  ondersteunen. En tegelijkertijd toch maar proberen om het via wetgeving onwenselijk gedrag tegen te gaan. Als een vrije markt een illusie is, kan de overheid in elk geval proberen zijn rol van marktmeester geloofwaardiger in te vullen. Verder zou de nationale overheid kunnen zorgen voor een nieuwe invulling van het consumentenbeleid. Met name is er behoefte aan betere voorlichting waarmee objectieve informatie beschikbaar kan komen. Moderne ICT-kanalen zijn hier heel geschikt voor.

    Tenslotte zou de nationale overheid kunnen overwegen om weer een aantal staatsbedrijven op te richten zoals we die in het verleden hadden. Er zitten zeker nadelen aan staatsbedrijven, maar misschien zijn die toch beter te verdragen dan de optelsom van de nadelen die hierboven zijn beschreven.

    Peter van Hoesel,  24 december 2013

    Reacties

    Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers