Schaf het werknemerschap maar af

Schaf het werknemerschap maar af

Werknemerschap is een begrijpelijk verschijnsel in het licht van de industriële revolutie. Maar is het in de huidige economische structuur niet eerder een belemmerende dan een  bevorderende factor? Is de huidige tweedeling op de arbeidsmarkt misschien een voorbode van een nieuwe arbeidsmarkt waar werk tot stand komt via projecten in plaats van via banen?

Werknemerschap, vooral waar het gaat om vaste banen, wordt onder aanvoering van vakbonden maar ook van de meeste politici nog steeds van harte nagestreefd, hoewel zij allemaal wel inzien dat er al heel lang sprake is van een gestaag groeiende groep zzp’ers die niet als een tijdelijk verschijnsel kan worden beschouwd. Wat een negatieve benaming is dat trouwens: zelfstandigen zonder personeel; de afkorting maakt het zo mogelijk nog erger. Zelfstandig professional klinkt een stuk beter, maar misschien zijn er nog betere benamingen te bedenken.

Werknemerschap lijkt aantrekkelijk wegens de zekerheid die het werknemers biedt. Maar die zekerheid is betrekkelijk, gezien de ontslagrondes die aan de orde van de dag zijn en gezien het geringe aantal vaste aanstellingen dat jongeren aangeboden krijgen. En er zit ook een keerzijde aan, namelijk dat met name oudere werknemers blijven zitten waar ze zitten, omdat er op de arbeidsmarkt een gure wind waait. Dat is voor de werkgever nadelig, maar goed beschouwd ook voor de werknemer die er uiteindelijk minder gelukkig van wordt. Werknemerschap lijkt ook in die zin aantrekkelijk, dat investeringen in werknemers beter renderen. Daarbij wordt verondersteld dat zelfstandigen minder in zichzelf zouden investeren dan werkgevers zouden doen als ze bij hen in dienst zijn, maar is dat wel zo? Zien werkgevers investeringen in oudere werknemers trouwens wel zitten of zien ze hen eerder als toch al een te hoge kostenpost?

Zou het niet anders kunnen? Hoe erg zou het eigenlijk zijn als het werknemerschap wordt afgeschaft en als iedereen zou gaan functioneren als zelfstandig professional? Ik vermoed dat het heel goed zou uitpakken voor de economie: hogere productiviteit, een inkomensverdeling naar gelang de toegevoegde waarde die arbeid oplevert, minder (nogal eens parasiterende) aandeelhouders, minder zinloze productie, geen schijnwerkers meer, milieuwinst, per saldo een hogere welvaart, meer arbeidssatisfactie, minder bureaucratie, en last but not least betere kansen op de arbeidsmarkt voor allen, zeker ook voor ouderen. Het is jammer dat zelfstandige professionals nog zo weinig waardering krijgen. Er staat meer in de krant over schijnzelfstandigheid dan over volwaardige zelfstandigheid, waarmee een beeld van ‘losers’ wordt opgeroepen in plaats van een beeld van ‘arbeidsmarkthelden’. Het zou beter zijn zelfstandige arbeid aan te moedigen en er veel meer ruimte voor te geven.

Hoe zou je dat voor elkaar kunnen krijgen? Ik denk dat invoering van een (ruimhartig) basisinkomen voor iedereen (in plaats van alle bestaande sociale wetgeving) de belangrijkste voorwaarde zou zijn om tot een samenleving van zelfstandigen te kunnen komen. Dat biedt namelijk iedereen een goede financiële basis om als zelfstandige aan de slag te gaan. Er zijn nog diverse andere veranderingen denkbaar die zouden helpen om het goed te laten werken: afschaffen fiscale regels voor zelfstandigen (niet meer nodig), afschaffen minimuminkomen (niet meer nodig), geen beperkingen bij overheidsaanbestedingen (iedereen mag meedoen), belasting op consumptie in plaats van belasting op arbeid (ook goed voor het milieu), pensioen individualiseren (geen antisolidariteit meer), en uiteindelijk ook afschaffen van het arbeidsrecht. Bij elkaar zou dit natuurlijk een revolutie betekenen, dus het zal wel niet zo’n vaart lopen. Maar het zou mij niet verwonderen als we stap voor stap in deze richting verder gaan.

Tegen een basisinkomen bestaat de nodige weerstand bij de politiek, sterker nog, het lijkt zelfs een taboe om erover te praten. Tegenstanders veronderstellen dat het onbetaalbaar is en dat teveel mensen zouden kiezen om niet te werken. Ik vermoed echter dat dit slechts (verkeerd) bedachte argumenten zijn die een diepere afkeer van het basisinkomen moeten verhullen. Er zijn namelijk voldoende aanwijzingen (zie - onder veel meer - het WRR-advies van 1985 en een lokaal experiment in Canada) die laten zien dat genoemde veronderstellingen niet alleen niet kloppen maar zelfs wijzen op het tegendeel. Maar zulke aanwijzingen worden door tegenstanders genegeerd, omdat zij een hekel hebben aan mensen die geld ontvangen zonder daar iets tegenover te stellen. Dat zit nu eenmaal diep verpakt in onze door het calvinisme beïnvloede maatschappelijke opvattingen. Voorstanders hebben daar juist geen moeite mee, bijvoorbeeld omdat ze vinden dat mensen de vrijheid moeten hebben om niet te werken, of dat er veel onbetaalde arbeid wordt verricht die waardevoller is dan heel wat betaalde arbeid, of dat nutteloze arbeid zoveel mogelijk moet worden uitgebannen.

Ondertussen zal het klassieke werknemerschap steeds verder worden uitgehold en zal het aantal zelfstandige professionals tegen de verdrukking in blijven groeien. Werknemerschap wordt allengs vanzelf een obsoleet begrip. Laten we daar maar rustig op wachten, als is het dan jammer dat we de voordelen van een snellere ontwikkeling dan zullen missen.

Peter van Hoesel, 9 april 2014

Reacties

Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
    • Reyer Brons
      Reyer Brons 761 dagen geleden

      Dit stuk weer eens uit de la opgediept.

      Is nog steeds zeer actueel gezien de onverkwikkelijk discussie rond de begrippen ZZP, VAR en DBA.

      Zie ook mijn commentaar onder het artikel Flex én zeker! Naar een nieuw stelsel met een eigen plek voor zelfstandigen d.d. 17-10-2016

      • Reyer Brons
        Reyer Brons 1545 dagen geleden

        Zie ook voorzichtige stappen van PZO-ZZP: blog vvan voorzitter Esther Raats-Coster Een nieuw visie is essentieel

        • Reyer Brons
          Reyer Brons 1550 dagen geleden
          • Irmgard Bomers
            Irmgard Bomers 1677 dagen geleden

            De strekking van dit artikel is in lijn met de uitkomst van de WIN Themabijeenkomst over de toekomst van de arbeidsmarkt.

            • Gerke van Zalk
              Gerke van Zalk 1681 dagen geleden

              Peter,

               

              Ik onderschrijf jouw artikel volledig. Dat vraagt niet alleen in de Politiek om de juiste aandacht. Veel Professionals zelf en bedrijven en organisaties zijn in hun denken nog niet zover. Ik heb veel mails ontvangen op " http://blog-eengoedeprofessional.nl/management/iedereen-professional-met-een-contract/ " waaruit bleek dat velen nog te weinig met de veranderingen bezig zijn.

              groet,
              Gerke 

              • Peter Schuttevaar
                Peter Schuttevaar 1683 dagen geleden

                Dag Peter,

                Goed artikel. Mijn gedachten gaan uit naar tijden dat men nog van werkman of werklui kon spreken en arbeiders die niet in loondienst waren dagloners werden genoemd. Of soms waren het zelfs uurloners. Die kon je oppikken ergens in een portiek of bij de haven.

                Je zou bij zzp’ers ook kunnen spreken van loners. Dus zonder uur of dag er voor. Ze hebben geen contract en staan er alleen voor. Dat geeft gelijk een tweede reden om ze loners te noemen. Vroeger koos men bewust voor een dergelijk bestaan maar sinds de crisis heeft het overgrote deel van deze loners als belangrijkste motivatie om vooral uit de ellendige kortwiekende klauwen van de sociale zekerheid te blijven. Die heeft namelijk in toenemende mate de onhebbelijke neiging om mensen die er een beroep op doen onnodig te vernederen. Ondanks dat men aan deze kleinering weet te ontkomen worden deze loners met eenzelfde dedain behandeld als destijds de dag- en uurloners, al worden ze niet meer op de hoek van de straat opgepikt maar in de krochten van de één of andere onooglijke marktplaats op internet. 

                Wie voorheen een respectabel adviesbureau had wordt nu ineens op één hoop gegooid met al deze loners die de markt overspoelen en die de uurtarieven in een neerwaartse spiraal hebben gebracht. Wie deze kaalslag vervolgens zat is en vanuit die positie een vaste baan zoekt, wordt als een looser gezien. Een lone looser wel te verstaan. Iemand die gekozen heeft voor zelfstandigheid maar daar ‘kennelijk’ met de staart tussen de benen op terugkomt. Iemand die eigenlijk werkloos is en dus werkritme mist. Het maakt dan niet meer uit ook wat er op je referentielijst staat. Die wordt niet eens ingezien want de HRM afdelingen pikken de loners er bij sollicitaties zonder aanzien des persoons als eerste uit. Voor de eerste lichting afwijzingen wel te verstaan.

                De overheid heeft ze wel al ontdekt die loners, vooral om aan goedkope inhuur van krachten te komen, maar is ondertussen te lui om iets voor ze te doen. De FNV heeft er een aparte tak voor opgezet, vooral om extra contributie te incasseren, maar steekt er ondertussen z’n nek niet voor uit. De werkgevers zien er vooral een kans in om de CAO’s te ontduiken. Deze horde aan loners vormt ondertussen steeds meer een buffer tussen werk en loos. Iedereen plukt ze nog zolang het kan. Een tikkende tijdbom in het centrum van een samenleving die onderwijl met oogkleppen op naar elders kijkt.

                Ik zie zo veel ranzigheid als het om dit onderwerp gaat dat ik er soms onpasselijk van wordt. Het raakt aan het thema ongelijkheid op een niet mis te verstane wijze. De opkomst van de zzp’er is synoniem met de ondergang van de middenklasse.

                Ik denk niet dat het afschaffen van het werknemerschap alleen deze problematiek oplost Peter. Daar is ook die hele andere maatregelwinkel voor nodig die je voorstelde.

              Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers