Hulp voor de EU bij betere regelgeving

Hulp voor de EU bij betere regelgeving

Het NPI heeft de heer Frans Timmermans in zijn functie als EU commissaris voor "betere regelgeving" een brief gestuurd met felicitaties en een aanbod te helpen bij zijn uitdaging . Hij is de "rechterhand van de president", maar heeft ook een taak voor een "better regulation agenda". . Dat spreekt het NPI aan, de EU in zijn geheel zou voordeel hebben van een andere regelgeving.

Het NPI is een groep ervaren professionals, met een gevarieerde, langjarige achtergrond in consultancy, wetenschap en openbaar bestuur. Wij hebben zorgen over de steeds toenemende complexiteit in regelgeving en bestuur, ervaring ook met regeldruk in het MKB en pogingen die terug te dringen. Het begrip "eenvoud" is als leidend motief gekozen voor onze activiteiten. Het begrip bindt en inspireert.

Eenvoud is niet simpel en niet beperkt: het reikt van de ordelijke en consistente keuze van beleidsdoelen in politieke processen, via een afgewogen proces van beleidsvoorbereiding, tot en met harmonie en consistentie van regelgeving en interventies van het openbaar bestuur in de werkelijkheid. En daarmee tot de effectiviteit van bestuurlijk handelen.

Een "better regulation agenda" van de EU is nog niet erg manifest geworden. In de hoop dat dit gaat veranderen, geven wij een korte schets van de richting waarin onze activiteit en interesse zich beweegt. Die richting correspondeert overigens perfect met de inzet van ons land in de EU.

1. Politieke vernieuwing

Het probleem van de moderne samenleving is dat de wereld groeit in diversiteit en complexiteit. De netwerk-samenleving laat zich daardoor lastiger besturen. Niettemin is een systematische gevolgtrekking niet getrokken: geprobeerd wordt Nederland vanuit een centrale visie te besturen en de bestuursinstrumenten hebben een centralistisch en directief karakter. Met enige voorzichtigheid voegen wij toe dat de EU een zelfde bestuursopvatting lijkt te koesteren. Die lijkt ons verouderd.

Het NPI meent dat de nieuwe realiteit gevolgen moet hebben voor de sturing en ordening van de samenleving. De hogere overheid zal zich meer moeten richten op het ordenen en structureren van velden rond activiteiten met een openbaar belang, zonder daarin direct en op details te sturen. Dat moet worden overgelaten aan lagere overheden en belanghoudendepartijen. Een commissie over de ICT-ontwikkelingen en de overheid meende destijds al dat "de burger toezichthouder" moest zijn. De vraag is hoe dat te regelen.

Mogelijk heeft deze nieuwe realiteit ook gevolgen voor de balans in onze "trias politica". De praktijk van omgevingsrecht en bestuursrecht wijst op een steeds grotere rol voor de rechtspraak. Het is een ontwikkeling waarbij democratisch vraagtekens passen, zoals b.v. Fukuyama die zet. Een rechter is niet gekozen en moet het terrein van het politieke alleen in laatste instantie betreden.

2. Samenspel en verhoudingen

In ons werk hebben wij getracht de "ijzeren driehoek" te verbeelden, een samenspel van (politieke) specialisten, ambtelijke deskundigheid en professionele adviseurs, die bewust of onbewust, een industrie van complexiteit in stand houden: de regeluitleggers, de subsidiologen, de accountants, de voorlichters. Deze nieuwe klasse van onproductieven heeft belang bij complexiteit en zal de stap naar eenvoud niet snel maken. Deze "ijzeren driehoek" valt historisch samen met de neiging het verdienen boven het dienen te plaatsen: vandaar de ondertitel "Van verdien- naar dienmodel". De crisis biedt tal van voorbeelden van een ontsporende hang naar 'verdienmodellen', in plaats van dienen: de woekerpolissen zijn een voorbeeld.

Het stuk over dit onderwerp is aan alle leden van onze regering toegezonden. Sommige ministers reageerden beleefd afhoudend, maar wij voerden ook een aantal boeiende gesprekken en zijn nog steeds bezig met pogingen om bij departementen meer aandacht te laten groeien voor de noodzaak van eenvoud. Niet voor niets toonde Max Weber zich bijna een eeuw geleden bevreesd voor de "Beambten Herrschafft". Het is onze opvatting dat vernieuwing niet in de marge van het bestuurlijke apparaat moet worden gestimuleerd, maar juist midden in de machinerie die de bestaande verhoudingen bepaalt.

Het NPI lijkt daarin redelijk uniek: in en rond Den Haag zijn veel sympathieke initiatieven en bewegingen voor vernieuwing, maar zij zullen verzanden en verdwijnen, wanneer de koppeling met de bestaande machtsstructuur niet wordt gelegd. Dat probeert het NPI wel te doen, met wisselend succes.

Soms hebben we ook zijpaden bewandeld. Een initiatief om deel te nemen aan de laatste verkiezingen voor het Europese Parlement werd door ons gevoed. Dat is geen succes geworden.

3. Wat onze rol kan zijn

De aandacht van de EU voor betere regelgeving en voor een effectievere verhouding tussen hogere en lagere bestuursniveau's inspireert, ook al omdat het als een, vooral Nederlandse,  opdracht vanuit de laatste verkiezingen wordt gezien.

Het NPI zou daarin kunnen bijdragen als een kenniscentrum voor eenvoud, tot een vraagbaak en inspiratiebron voor het werk in Brussel. Daarbij denken wij aan een bescheiden rol. HetNPI levert kwaliteit, gebaseerd op 1000 jaar gevarieerde ervaring, niet op grond van een commercieel oogmerk. Daarin wijken wij af van de gangbare consultant.

Wij bieden in onze brief de heer Timmermans aan om klankbord, inspiratiebron en steunpilaar voor hem te zijn in zijn nieuwe rol. Mogelijk kan dat ook tot opdrachten leiden: in ons netwerk zijn ook nog mensen met lopende adviespraktijken.

25 november 2014
NPI-advies EU-regels (Tom van Doormaal, André Nijsen, Peter van Hoesel, Reyer Brons)
EUregels@netwerkpi.nl

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers