Reacties op concept-deltaplan invoering basisinkomen

    Reyer Brons
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Reyer Brons 1399 dagen geleden
    Reacties op concept-deltaplan invoering basisinkomen

    Er is flink gereageerd op mijn concept-deltaplan voor het basisinkomen. Meer dan 200 bijdragen aan de discussie!
    Het meeste is na te zoeken via de NPI-site en via een aantal LinkedIn groepen (vooral Slow Management en Innovatie 2.0 – community of talents) waar een discussie met link naar het plan op de NPI-site is geplaatst. Enkele reacties zijn via e-mail, monderling en/of per telefoon  gekomen en dus niet voor iedereen traceerbaar.

    Zonder al tot definitieve conclusies te komen, probeer ik hieronder de reacties (en mijn eerste antwoord daarop) een beetje gesystematiseerd samen te vatten. Uiteraard verwijnen daarbij allerlei nuances en boeiende zijpaden uit het zicht.
    Als iemand het gevoel heeft dat ik een soort reactie ten onrechte weg is weg gelaten  of verkeerd weergeef, laat het horen!

    Bijval en verduidelijking
    Her en der is bijval uitgesproken, met name voor wat betreft de situatieschets aan het begin.
    Verduidelijking  heeft vooral betrekking op de summiere teksten die ik besteed aan basisinkomen voor kinderen en het onderwerp buitenlanders en migratie. Overigens ook nog aan te vullen met gedetineerden.
    Hier komen we wel uit!

    Fasering is een slecht idee
    Van diverse kanten wordt de voorkeur gegeven aan invoering in één klap. Daar tref ik vijf soorten overwegingen voor aan:

    • Het duurt te lang. Er is haast geboden omdat het systeem nu snel vast gaat lopen en de tweedeling zeer dichtbij is.
    • De administratieve lasten van een gefaseerde invoering zijn hoog. Hat afbouwen van het bestaande stelsel gaat traag en dat betekent vooralsnog toename van de bureaucratie. Dat tast de geloofwaardigheid aan en mede daardoor is het risico op negatieve evaluaties (en dus afwijzing halverwege de rit) erg groot.
    • De kans op creatief calculeren (wellicht zelfs frauderen) is bij een gefaseerde aanpak erg groot en dat zal eveneens gaande de rit de geloofwaardigheid aantasten.
    • Door te faseren stel je de noodzaak uit andere zaken (zoals belastingstelsel, onderwijs, zorg) nu al fundamenteel aan te pakken, wat wel moet gebeuren bij invoering van basisinkomen. Daarmee ontstaat een onduidelijke koers.
    • Gefaseerde invoering biedt tegenkrachten de gelegenheid zich te mobiliseren en de zaak halverwege te saboteren.

    Ik begrijp deze bezwaren, maar ik kan niet overzien hoe zwaar ze wegen. Met name op het punt van de administratieve lasten en het creatief calculeren zou een vooronderzoek wenselijk zijn.
    Nuttig lijkt me wel om te overwegen een iets sneller tempo te nemen dan ik voorstel in  mijn fasering. Zet bijvoorbeeld als eerste stap naar 500 euro per maand ipv naar 250, dan kun je veel meer van de huidige regelgeving meteen al opruimen!
    Verder is mijn idee van fasering natuurlijk juist ingegeven door de gedachte dat het vandaag aan de dag onmogelijk is om het eindplaatje helemaal uit te tekenen. Dat deden we ook na de watersnood met het deltaplan en we doen het nog steeds met ‘Europa’.

    Als alternatief voor fasering is ook de suggestie geopperd mensen de keuze voor te leggen – of in het huidige stelsel blijven, of opteren voor het basisinkomen. Dat zou je zowel kleinschalig kunnen organiseren (bijvoorbeeld alleen voor bijstandsgerechtigden in een bepaalde wijk) of grootschalig, als overheidsagentschappen (Belastingdienst, SVB) mee doen.

    Basisinkomen als zodanig is geen goed idee
    De meeste reacties gaan niet over de fasering, maar over het idee van basisinkomen als  zodanig.

    Ee aantal keren wordt gesteld dat alleen basisinkomen volstrekt onvoldoende is. Er zal veel meer moeten veranderen en er zou een plan moeten komen om dat allemaal uit te denken. Met name het huidige belastingstelsel moet op de helling.
    Ik denk dat het waar is dat er inderdaad heel veel zal moeten veranderen, maar ik heb geen enkele illusie dat we snel tot een goed plan kunnen komen op een breed front.
    Aan de ene kant zijn we daar niet eensgezind genoeg voor, aan de andere kant denk ik dat we maar heel beperkt vooruit kunnen zien welke consequenties voortvloeien uit de ontwikkelingen die we thans meemaken.

    Basisinkomen wordt door sommigen gezien als een ouderwets en/of ongewenst instrument van een overheid.
    Zij hebben bezwaar bij grote macht van de overheid. Je kunt er nooit gerust op zijn wat de overheid overmorgen met die macht gaat doen en voor velen is evident dat machtige overheden veel geweld uit oefenen met hun macht.
    Die opstelling betekent dat zaken veel meer kleinschalig op lokaal niveau georganiseerd moeten worden. De zorg die men dan lokaal voor elkaar zal moet hebben, laat zich maar beperkt rijmen met het massieve begrip basisinkomen zoals ik dat in mijn plan schets.
    Er is ook een stoom reacties dat de komende tijd de rol van de overheid vanzelf af gaat nemen. Ze raken de controle steeds meer kwijt en hun inkomstenstroom zal opdrogen, mede doordat allerlei producten spectaculair goedkoper worden (deflatie). De wereld zal zichzelf los van overheidsgelden gaan organiseren! Hooguit blijft er ruimte voor een ‘tussenheid’.

    Een variant hierop zijn reacties waarin het huidige geldsysteem aangemerkt als de oorzaak van veel kwaad. Dat moet op de helling. Daarover kom ik meerdere gedachten tegen, die ik maar half begrijp omdat ik me tot nu toe niet in deze problematiek heb verdiept.

    Sommigen zien dat een basisinkomen er onafwendbaar zal komen, kort voordat het geldsysteem definitief in elkaar klapt. Korte vreugde dus voor de voorstanders!
    Anderen zien basisinkomen alleen maar als nuttige tussenstap om de ergste kantjes van de huidige manier van doen weg te nemen, op weg naar meer fundamentele oplossingen (bijv. zonder overheid en/of zonder geld).
    Voorlopig is mijn keuze dit soort bezwaren geïnteresseerd te volgen, maar ondertussen te blijven nadenken over basisinkomen in een maatschappij waarin overheden en geld nog steeds wel belangrijke bepalende factoren zijn!

    Vervolg
    Ik publiceer nu als eerste stap deze samenvatting op die plekken waar de discussie is gevoerd.

    Daarna zal ik mijn concept-plan herschrijven. Hoe dat er uit gaat zien, hangt mede af van de reacties die op deze samenvatting komen.

    Reyer Brons, 22 januari 2015

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers