Geldermalsen als symptoom van tweedeling

    Peter Schuttevaar
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Peter Schuttevaar 1067 dagen geleden Reacties (2)
    Geldermalsen als symptoom van tweedeling

    Een groot aantal maatschappelijke verschijnselen wijst in de richting van een afkalvend gezag van de Nederlandse overheid. Toenemende protesten tegen de vestiging van AZC's, frequenter worden­de oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid, afnemende percentages burgers die bij verkiezingen hun stem uitbrengen en ongeïnteresseerde publieke reacties op de zoveelste politicus die zijn eigen­belang boven die van het land plaatste. Voorbeelden genoeg. Vaak wordt de oorzaak vooral gezocht in een Haagse kaasstolp die te ver van de burger verwijderd is geraakt. Ik ben echter van mening dat de genoemde verschijnselen op een veel dieper gelegen falen van onze samenleving wijzen.

     

    De moderne staat heeft te zorgen voor veiligheid, rechtvaardigheid en gelijkheid. Dat zijn de hoofd­taken. Hoe vreemd het ook mag klinken, de gezondheidszorg en het aanleggen van infra­structurele werken zijn daarnaast neventaken. Wie dat niet van mij aanneemt, die moet maar eens in Syrië gaan kijken. Voor het zeker stellen van veiligheid dient de staat het zogenaamde “geweldsmonopolie” naar zich toe te halen, zodat de burger zelf geen middelen van geweld aanwendt om aan zijn trekken te komen. Voor rechtvaardigheid hebben we de rechtsprekende macht opgetuigd. Die draagt er zorg voor dat het oordeel over schuld en boete niet door de strijd der belangen wordt bevlekt. En voor gelijkheid zorgt de staat door de verschillen tussen rijk en arm niet te zeer uit de hand te laten lopen, zodat wie rijk is zich niet te zeer boven medeburger en wet verheven gaat wanen.

     

    In die eerste twee taken slaagt de Nederlandse overheid nog redelijk, al kraakt het bij de rechtspre­kende macht zo af en toe toch wel. Neem de opsluiting van Lucia de B als voorbeeld. Dat was niets minder dan een eigentijdse heksenjacht, met een horde aan statistici in de rol van moderne inqui­siteurs. Een fundamenteel falen op deze hoofdtaak kan men in de Nederland­se samenleving echter nog niet waar nemen. We scoren daar toch aanzienlijk beter dan in menig dictatuur. We hoeven nog niet te vrezen dat een Poetin ons voor vele jaren in de Goelag op zal sluiten, enkel omdat we iets onwelgevalligs schreven.

     

    Waar de Nederlandse staat echter wel massief op faalt is te zorgen voor gelijkheid. De strijd der idealen van kort na de tweede wereldoorlog heeft de laatste decennia plaats gemaakt voor de antimoraal van het op zijn beloop laten van economische krachten. De idealen van de vrije expressie van het individu zijn verworden tot een hegemonie van het bezit, tot het gelijkstellen van maatschappelijk waarde aan persoonlijk kapitaal. Deze hegemonie van het bezit heeft tot een nieuwe klasse van rijke burgers en organisaties geleid die een steeds nauwere verbintenis met een steeds kleiner wordend politiek gilde zijn gaan vormen. In de volksmond wordt die verbintenis – bij gebrek aan betere termen – ook wel de politieke elite genoemd. Dat is geen populistische verzinsel. Die elite bestaat echt. Het is een ijzeren driehoek van politiek, uitvoerders en experts die elkaar vooral veel werk toespelen. Het Netwerk Politieke Innovatie heeft onlangs uitgerekend dat dit mechanisme de Nederlandse samenleving mogelijk met zo'n 90 miljard Euro per jaar aan onnutte economische activiteit opzadelt. Geen klein probleem dus.

     

    Veel Nederlanders menen dat zulke zaken alleen in landen als de Verenigde Staten spelen waar fascistoïde figuren als Donald Trump hun dollars inzetten om politieke invloed te vergaren. Daar zorgen wapenfabrikanten voor bindende afspraken met politici in ruil voor financiering van campagnes. Dat komt hier toch niet voor? In werkelijkheid zitten we hier in Nederland qua scheve verdeling van bezit helemaal niet zo ver bij die van de Verenigde Staten vandaan. In plaats van een Trump hebben we hier een Rutte die de beginselen der rechtstaat verkwanseld om zijn politieke vrienden uit de wind te houden. In plaats van een wapenlobby hebben we hier een energielobby die het ministerie van economische zaken aan de leiband met zich meevoert.

     

    De verhoudingen tussen arm en rijk zijn inmiddels zo scheef gegroeid dat ook de andere twee hoofdtaken van de overheid in gevaar komen. De rechtvaardigheid komt in gevaar doordat aan mensen van minder draagkracht steeds hogere drempels richting de rechter worden opgeworpen. Boetes worden op de automatische piloot naar dure dwangbevelen omgezet, juist als iemand niet kan betalen. Wie in de hoek zit waar de klappen vallen wordt er door de overheid nog dieper in geduwd. Hij vind de overheid niet als verdediger en hulpverlener naast zich maar als aanklager en eiser tegenover zich. De maatschappelijke kosten voor de debacles der machtigen – zoals de ban­ken­crisis - worden ondertussen systematisch op de schouders der onmachtigen afgewenteld. Want wie niets heeft kan zo langzaamaan ook niet meer in verweer komen. Een makkelijke prooi dus voor wie nog wat gaten in zijn begroting heeft te dichten. Het daaruit voortvloeiende gevaar van een wankelende rechtstaat wordt door de overheid ondertussen met een kinderlijke argeloosheid tege­moet getreden. Wie over meer levenswijsheid beschikt verbijt zich knarsetandend, onmachtig om de ogen van deze onwetende moloch te openen.

     

    We kunnen er op wachten totdat de toenemende ongelijkheid ook voor scheuren in het gewelds­monopolie van de staat gaat zorgen. Want wie geen verweer meer heeft grijpt sneller naar het ge­weer. Burgers menen in toenemende mate dat zij het recht in eigen hand mogen nemen. In Gelder­malsen richt een volkswoede schade toe aan mens en goed. Daar kan men veroordelend over spre­ken. Men kan het als On-Nederlands afdoen. Maar wie aan de onderkant van de vermogensgrens zit zal in toenemende mate het gevoel hebben dat hij buiten de maatschappelijke orde is geplaatst. Juist bij hem komen de AZC's om de hoek. Juist aan hem wordt daarbij niets gevraagd. Juist op zijn schouders komen de lastenverzwaringen. Juist zijn buurt raakt in verval. Juist zijn kinderen krijgen het moeilijk om te gaan studeren. Juist zijn ouders worden op hun oude dag niet meer verzorgd. Wrok, woede en haat voedt zich met deze vormen van achterstelling.

     

    Hufterige leeglopers zoals kei­zer Wilhelm kunnen met hun gevolg in een kasteel in Doorn gaan rentenieren – onder de neutraliteit van een vreem­de mogendheid – terwijl de hardwerkende arme sloebers voor de herstelbetalingen opdraaien. Fascistoïde volksmenners krijgen weer een kans. De bruine hemden kunnen uit de kast.

    Onze grondwet verbiedt discriminatie naar geloof, ras, geslacht of geaardheid, maar het mist een verbod op discriminatie naar mate van welstand. Daar moet iets aan gedaan worden want het is de onderliggende groei van ongelijkheid die deze maatschappelijke verschijnselen voedt. Genezing is doorgaans slechts voorbehouden aan wie zijn eigen aandoening onder ogen durft te zien. Hoe onverstandig is het dan dat we liever oppervlakkig over een politieke elite blijven keuve­len die doof is voor de stem van het volk dan onze aandacht te richten op de stinkende vermolming die diep in onze samenleving is binnengedrongen. Onze ziekte is de doorgeslagen economische on­gelijkheid, aangejaagd en vergoelijkt door een amorele hegemonie van het bezit, door een neolibe­raal kanker­gezwel dat de gezonde hersendelen in onze bovenkamer dooddrukt.

     

    De hegemonie van het bezit vermomt zich bij de pers als zelfcensuur. Ik zal om dit artikel niet naar de Goelag hoeven. In Nederland werkt dat anders. Daar worden onwelgevallige artikelen doorgaans gewoon niet geplaatst. Het valt buiten de norm om een verband te leggen tussen de manier waarop Rutte met de rechtstaat omgaat en de manier waarop men zich in Geldermalsen tegen overheids­han­delen verweert, of om de VS-wapenlobby met de NL-energielobby te vergelijken, of om de lasten­verzwaringen voor de Nederlandse burger na de bankencrisis te vergelijken met de her­stel­be­talin­gen van het Duitse volk na de eerste wereldoorlog. De boodschap wordt onwelgevalliger naarmate we dichter bij de kern komen: “uit onwetendheid en desinteresse hebben we de gelijkheid tussen mensen verkwanseld en daarmee de legitimiteit van onze overheid ondergraven”.

    Reacties

    Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
      • Peter Schuttevaar
        Peter Schuttevaar 1064 dagen geleden

        Dag Geert-Jan,

        Dank voor je reactie. Ja het gaat mij aan het hart.

        De zaken die jij omschrijft als de  "maatschappelijke waarheden", dat is denk ik ongeveer hetzelfde als wat ik met de "hegemonie van het bezit" aanduidt. Dat is een soort van denkkader met bijbehorende waarden, waarmee de verschillen in welvaart tussen mensen worden rechtgepraat (en dan aangewakkert).

        De gedachtengang is in simpele vorm ongeveer als volgt: Ik heb meer dan jij, dus zal ik wel meer waard zijn dan jij. Omdat ik meer waard ben dan jij, heb ik ook meer recht op inkomsten/bezit.

        Ik weet niet of dat denkkader nu fundamenteler van aard zijn dan de ongelijkheid zelf. Het is een beetje van de kip en die ei. Feit is dat ze elkaar versterken.

        Groeten van Peter

         

         

         

        • Geert-Jan van der Wolf
          Geert-Jan van der Wolf 1066 dagen geleden

          @Peter, je hebt je argumentatie doorspekt met voorbeelden. Voorbeelden die jij duidt als symptomen van de dieper liggende schimmel: ongelijkheid. Ik deel je kijk op onze gemeenschap van dit moment. Ik meen die dooretterende groei in ongelijkheid ook te zien. Het gaat mij aan het hart. In je woorden meen ik tussen de regels door te lezen dat het jou ook aan je hart gaat.

          Ik heb voor mijzelf nog een vraag openliggen. Ik zie de dooretterende groei in ongelijkheid zelf als een symptoom van wat anders. Ik zie het als een uitingsvorm van de soms zeer slecht zichtbare, fundamentele onmenselijkheid, misantropie die in onze maatschappelijke 'waarheden' besloten ligt. 'Waarheden' als "Volledige gelijkheid tussen mensen is nu eenmaal onmogelijk.", "De kost gaat altijd voor de baat uit." en nog veel dieper verborgen: "Mensen zijn slechts tot Zondigen in staat.", "De experts zullen het wel weten." en "Iemand moet toch de leiding hebben."

          Het misantrope karakter van de 'waarheid' "De kost gaat altijd voor de baat uit." is slecht te zien omdat het niks over mensen lijkt te zeggen. Het basisinkomen debat laat echter heel helder zien hoe 'de kosten/baten waarheid' zich tegen mensen richt. Het veel gebruikte argument in het basisinkomen debat, "Waar moeten we dat van betalen?", is volledig gebaseerd op deze 'kosten/baten waarheid'. Mensen mogen dus alleen iets krijgen als ze daar voor 'gewerkt hebben'. Mensen zijn dus per definitie een kostenpost. Ik, jij, elk ander mens in deze samenleving is dus eigenlijk een kostenpost. Daarom zijn we ook zo fel gekant om de grenzen gesloten te houden. Nog meer kostenposten. En daarom zijn vaak de felst tegen asielzoekers, vluchtelingen gekante mensen, mensen in de laag waarvan wij als gemeenschap zeggen dat zij meer kosten dan ze waard zijn.

          Je schrijft: "... Genezing is doorgaans slechts voorbehouden aan wie zijn eigen aandoening onder ogen durft te zien. ..." Ik deel die opvatting over genezen met je. Vandaaruit zie ik als genezing voor me dat we met elkaar eerst eens kijken naar al onze 'waarheden'. Elke waarheid beoordelen wij op de functionaliteit om welzijn, welvaart en welbevinden voor alle betrokkenen te creëren op elk moment van de dag. De waarheden die dat doen, die behouden we. Waarheden zoals: "Elk mens, levend wezen zelfs, heeft een onvervreemdbaar Recht van Bestaan.", "Elk mens is onvoorwaardelijk gelijk aan elk willekeurig ander mens.", "Elk mens, levend wezen zelfs, heeft recht op een onvoorwaardelijk, persoonlijk aandeel in de middelen van levensonderhoud." De lijst is eenvoudig aan te vullen. De lijst zal ook beperkt zijn uiteindelijk, is mijn inschatting.

          Dat is een eerste stap naar genezing. De volgende stap is hoe wij met fouten willen omgaan. Gaan wij met elkaar daar verheugd over zijn omdat we nu ontdekt hebben wat als mensen onder elkaar disfunctioneel is en daarna de functionele manier gaan hanteren. Of ontkennen wij dat wij fouten maken, trachten wij die te verbloemen, weg te moffelen, glashard te ontkennen. Als we dat laatste kiezen, zullen we volgens mij doorgaan in de gemeenschapsontwikkeling die wij nu hebben. Wanneer we het eerste kiezen, kunnen we opgelucht ademhalen en met elkaar overleggen hoe wij in vrijheid, gelijkheid en broederschap gaan leven in welzijn, welvaart en welbevinden op elk moment van onze dag. En de onhandigheid met deze werkwijze en besluitvorming die we voorlopig nog wel zullen hebben, lachen we hartelijk om terwijl we elkaar helpen bij het opstaan na het vallen.

           

        Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers