Niet alleen de robot dwingt tot Basisinkomen

Niet alleen de robot dwingt tot Basisinkomen

Het artikel in Volkskrant van 13 mei van Joost van der Lecq en Niek Stam, “Robot dwingt tot basisinkomen” beschouw ik als een doorbraak. Hieruit blijkt dat mensen in de vakbond (weer) een open oog durven te hebben voor de huidige economische werkelijkheid, die ertoe dwingt om na te denken over de principes van onze maatschappelijke en economische ordening. Techniek en globalisering hebben de samenleving “voorbij de klassenstrijd” getild. Werkgevers en werknemers hebben, via de dynamiek van het kapitalistische systeem er tezamen voor gezorgd dat wij momenteel in welvaart leven en dat het mogelijk is om honger en gebrek zelfs op wereldschaal te doen verdwijnen.

Het “kapitaal” bevindt zich in het IT-tijdperk niet meer (alleen) binnen de fabrieksmuren. De samenleving zelf herbergt belangrijke kapitalen, zowel in de hoofden van de mensen als op straat, spoor en (inter)net. De (in oude termen) meest waardevolle bedrijven ter wereld, Apple, Google Facebook zijn producten/fenomenen van een hele beschaving maar zij bestaan als zodanig nog geen 30 jaar. De productiviteit van deze IT-stap in de beschaving is zo gigantisch, dat het oude begrip productiviteit niet meer toereikend is.

Wij zijn in de industriële revolutie 2.0 terechtgekomen, in een nieuwe wereld waarin universele wetten nog wel gelden, maar waar een totaal nieuwe ordening noodzakelijk is, de toekomst is aan de wiki-mens.

De materiële schaarste van vroeger, is door de (technische) vooruitgang als het ware opgeheven, op wereldschaal zelfs. De werkelijke schaarste is het bio-kapitaal, het ecologisch systeem geworden ook een wereldwijd fenomeen. De eindigheid en de beperktheid daarvan, zal in de nieuwe ordening leidend moeten zijn. Het tijdperk van groei, groei, groei is dus voorbij, nieuwe en andere “verdienmodellen” zijn aan de orde. Want de mensheid zal zich zeker blijven ontwikkelen, maar dan binnen de grenzen die de planeet stelt.

Als de robot ons werk gaat doen, prima want daarvoor hebben “we” hem uitgevonden. Maar wat doen we dan met de producten, de productiviteitswinst van de robot ? Wie krijgt dat dividend, het kan toch niet zo zijn dat het dividend van die robot geheel gaat naar de (toevallige) eigenaar, terwijl de robot zelf het “product” is van de hele samenleving.

In het oude systeem “behoorde” die productiviteitsstijging, dat dividend door de “sociale partners” te worden verdeeld in de vorm van loonstijging. In het robottijdperk is het niet meer duidelijk wie de sociale partners zijn, maar de enorme productiestijging van de afgelopen decennia komt feitelijk op het conto van de hele samenleving. Zij, die samenleving heeft de robot immers ontwikkeld om ons het werk uit handen te nemen, maar toch niet om ons (ook) het inkomen, de koopkracht af te nemen, via werkeloosheid.

De macht om de productiviteit van de robot ook maar enigszins op de eisen, ontbreekt de vakbond zeker in een globaal systeem, waarin het privékapitaal anoniem en stateloos is. In de wiki samenleving moet de wiki mens zelf in staat worden gesteld om (mede) richting te geven aan de samenleving. De samenleving zelf moet zijn leden daartoe ten principale en onvoorwaardelijk, het bestaan garanderen, zodat haar productiviteit maximaal tot ontwikkeling kan komen, via de persoonlijke inspanning van eenieder.

Pas met een bestaansgarantie, wat er ook gebeurt is de mens in staat om los van (inkomens)dwang, zijn plan te trekken, alleen of samen met anderen, maar dan zonder dat zijn naakte bestaan wordt bedreigd; zijn (basis)inkomen is dan immers gegarandeerd.

Het is dus aan de orde om onze welvaart te vertalen in vrijheid, dan krijgt werk een andere onbeladen betekenis en is werkgelegenheid een leeg begrip geworden.

PS
Invoering van een basisinkomen in Nederlandse verhoudingen kost ± 1/3 van het Nationaal inkomen en ook in de huidige ordening garanderen wij iedere inwoner een basisinkomen, weliswaar niet onvoorwaardelijk, maar de betaalbaarheid blijkt daaruit wel.    

Maastricht, 13 mei 2016, Leon J.J. Segers, econometrist

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers