Elke beleidsmaatregel leidt tot artefacten

Elke beleidsmaatregel leidt tot artefacten

Peter van Hoesel, 30 mei 2016

Voor de overheid geldt meestal dat niets doen geen optie is, maar alle beleidsmaatregelen van de overheid leiden onvermijdelijk tot (nogal eens vervelende) artefacten. Daarmee bedoel ik dat er afgezien van het beoogde hoofdeffect van een maatregel ook (minder gunstige) effecten zijn die min of meer onvermijdelijk samenhangen met dat hoofdeffect.

Veel van zulke artefacten zijn te voorzien, maar ze komen tijdens het besluitvormingsproces onvoldoende naar voren, deels omdat bestuurders die eerst willen nadenken niet daadkrachtig overkomen en deels omdat de overheid gewend is aan evaluaties achteraf in plaats van vooraf. Eigenlijk is dat laatste nogal vreemd want met een goede evaluatie vooraf zou je veel ellende kunnen voorkomen, maar dat gebeurt helaas onvoldoende, dus wordt de samenleving opgezadeld met al die artefacten die soms heel merkwaardige vormen aannemen.

Neem bijvoorbeeld de verdeling van statushouders over gemeenten. Dat moet naar evenredigheid van het aantal inwoners. Dat lijkt een redelijk en zelfs eerlijk uitgangspunt. Maar het leidt tot twee artefacten. De eerste is dat de overvolle Randstad nog veel drukker wordt en dat krimpregio’s weinig statushouders opnemen. De tweede is dat gemeenten met weinig beschikbare woningen worden gedwongen om jarenlang alle vrijkomende woningen aan statushouders toe te kennen, zoals in mijn gemeente Kaag en Braassem die zonder blad voor de mond te nemen duidelijk heeft gemaakt dat huurwoningen voor eigen inwoners de komende vijf jaar niet beschikbaar zullen komen.

Of neem de al enige tijd bestaande belastingvoordelen voor weinig vervuilende auto’s. Je kunt je er best wat bij voorstellen, maar de artefacten die hiervan het gevolg zijn geven te denken. Het leidt tot meer auto’s op de weg met als gevolg fileleed, want kleine auto’s zijn nu goedkoper per kilometer dan het openbaar vervoer. Het leidt tot de aankoop van auto’s die in de praktijk eigenlijk net zo vervuilend zijn. En het leidt tot onzekerheden in de autobranche over het wisselvallige overheidsbeleid, van jaar tot jaar vallen steeds weer andere auto’s in de prijzen.

Neem de (al heel lang bestaande) subsidies voor het bedrijfsleven. De doelen die hiermee worden beoogd, zoals innovatie en duurzaamheid, zijn op zichzelf te begrijpen. Maar de artefacten die hieruit voortkomen zijn bedenkelijk. Ten eerste pakt het slecht uit voor de concurrentieverhoudingen, omdat kleine bedrijven grotendeels achter het net vissen. Ten tweede gaat het wegens de ingewikkeldheid van de subsidieregels gepaard met grote administratieve lasten waardoor een substantieel deel van het geld niet wordt besteed aan de zaken waar eigenlijk om te doen is. Ten derde worden de betreffende doelen er nauwelijks mee geholpen, omdat bedrijven zich niet laten leiden door dit soort stimuli; het voordeel willen ze wel in hun zak steken, dus daarom lijkt het op het eerste gezicht alsof het werkt.

Kijk ook eens naar de regels m.b.t. de sociale zekerheid. Die zijn erop gericht om het aantal uitkeringen zo laag mogelijk te houden, wat logisch lijkt. Aan de andere kant beperken ze werkzoekenden nogal al bij hun zoektocht op de arbeidsmarkt. Ze mogen niet zomaar een cursus volgen of een stage lopen, ze worden beperkt in het aangaan van vrijwilligerswerk, ze moeten blijven solliciteren ook als ze geen kans op een baan meer hebben, ze worden gehinderd bij hun pogingen om als zzp’er aan de slag te gaan. Dit alles remt trouwens de gewenste vermindering van het aantal uitkeringen nogal.

En kijk eens naar de subsidies voor windenergie. Die worden ingezet om de transitie naar duurzame energie te versnellen, alweer een begrijpelijke doelstelling. Maar de omwonenden die met de turbineparken worden geconfronteerd krijgen te maken met minder woongenot en waardedalingen van hun huizen, terwijl de grondeigenaren (die zelf elders wonen of gaan wonen) geld toe krijgen dat mede door deze omwonenden moet worden opgehoest.

Of neem het huisvestingsbeleid. Bevorderen van eigen woningbezit dan wel beschikbaar stellen van betaalbare huurwoningen, daar gaat het om. Echter, de voordelen van de hypotheekrenteaftrek en de huurtoeslag komen vooral terecht bij verkopers, verhuurders, projectontwikkelaars, tussenpersonen en financiers. Kopers en huurders krijgen daardoor minder waar voor hun geld (niet eenmalig maar levenslang).

Laten we het zorgstelsel niet vergeten. Dat is opgezet om iedere ingezetene dezelfde hoogwaardige zorg te kunnen bieden. Dat lukt op zichzelf goed in ons land, we horen zelfs bij de wereldtop. Alleen, het stelsel gaat wel gepaard met vervelende bijeffecten.

De hoge administratieve lasten nemen een substantieel deel van de zorgkosten voor hun rekening; dat levert een hoop nutteloze arbeid op. Er worden veel onnodige behandelingen toegepast die alleen maar geld kosten en die in het beste geval geen verbetering opleveren maar in andere gevallen nare gevolgen kunnen hebben voor de betreffende patiënten. Het ingewikkelde DBC-systeem leidt bovendien tot allerlei oneigenlijke declaraties, soms is dat onbedoeld maar soms ook wordt er gewoonweg misbruik van gemaakt. En dan is er ook nog de situatie van nogal wat extreem dure medicijnen, waartegen kennelijk niet zoveel te doen is maar die het stelsel nogal onder druk zetten.

Wat te denken van het drugsbeleid. Terugdringen van het gebruik en verbod op de productie, dat is het idee. Lijkt mooi, maar ondertussen blijkt het criminele circuit aardig wat ruimte te krijgen om zijn slag te slaan, worden gebruikers geconfronteerd met hoge prijzen die de kleine criminaliteit stimuleren en wordt er veel tijd van de politie mee in beslag genomen. Of het feitelijk gebruik van drugs erdoor wordt teruggedrongen valt trouwens te betwijfelen.

De lijst van artefacten is moeiteloos uit te breiden met tientallen (zo niet honderden) andere voorbeelden. In heel wat gevallen lijkt niets doen zelfs een betere optie dan het beleid dat wordt gevoerd. In andere gevallen is er weinig of niets gedaan om artefacten te voorkomen. Het probleem met minder gelukkige beleidsmaatregelen is dat ze niet makkelijk weg te krijgen zijn, dus zelfs na een negatieve evaluatie door bijvoorbeeld de Algemene Rekenkamer blijven de artefacten meestal in stand. Degenen die baat hebben bij die artefacten (de zogenaamde ijzeren driehoek, zie Van verdienen naar dienen!) vinden dat natuurlijk prima. Maar alle andere burgers ondervinden de nadelen. De politiek is hier onvoldoende attent op. Politieke partijen die hier werk van zouden maken, zouden wel eens veel kiezers kunnen trekken.

 

Reacties

Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
    • martin1945
      martin1945 901 dagen geleden

      Een jaar of 10 geleden heb ik eens uitgezocht wat beleid eigenlijk is. Dit omdat de meeste overheidsmaatregelen eigenlijk neerkomen op symptoombestrijding terwijl de uitvoerders, ambtenaren en dergelijke, er mooi mee bezig zijn Terwijl het nooit gaat over de oorzaken.

      Beleid is  meestal symptoombestrijding verpakt in bureaucratie, waarbij de belangen van de bureaucratie zelf voorop staan, en de gevolgen van het beleid feitelijk niet interessant zijn voor de uitvoerders.  

      Ik ben al lang van mening dat het veel beter is als de overheid gewoon niets doet. Veel goedkoper en niet alle schadelijke gevolgen. Maar ja, dan worden al die ambtenaren overbodig. Dat zijn de meesten nu al;, maar omdat ze nog bezig gehouden worden, valt dat niet zo op.

      Beleid is symptoombestrijding, het gaat nooit over de oorzaken. Maar de oorzaken van van alles wat fout gaat, liggen bij de overheid zelf. Want vanuit het socialistisch ideologisch denkmodel, dat in dit land bij de overheid leidend is, moet de overheid zich overal mee bemoeien,  en dat heeft geleid tot de inktvisachtige bureaucratie die zelf weer de oorzaak is van problemen die helemaal niet hoeven bestaan.

      De problemen op de woningmarkt, bv, hebben als oorzaak dat er feitelijk helemaal geen echte markt op gebied van woningen meer is. Een echte markt bestaat uit 2 helften, waarbij de burgers ook zonder hindernissen als producent cq bouwer kunnen optreden. Anders gezegd, gewone burgers moeten ook huizen kunnen bouwen, vooral hun eigen huis. Dat kon vroeger ook, maar dat systeem is in het nadeel van enerzijds de belastingdienst, 2e de gemeente, en 3e de grondspeculanten, projectontwikkelaars, aannemers etc. Want die hebben dan niet de voordelen, die gaan en gingen vroeger naar de burgers. Omdat dat niet de bedoeling is, is het via het systeem van bestemmingsplannen, bouwrechten en kunstmatige hoge kavelprijzen en grondtekort, een situatie geschapen waarbij de grote massa burgers zelf niet meer kan bouwen. En omdat de woningbouwcorporaties door de overheid zelf ook klem worden gezet, is er een kunstmatig tekort aan woningen in het lagere segment, zowel huurwoningen als koopwoningen, vooral voor alleenstaande starters en samenwonende senioren. Want daar wordt helemaal niet voor gebouwd. Bovendien staan er in de grote steden boven winkels vele tienduizenden woonruimten leeg. Want de toegangen tot die bovenwoningen, vroeger in handen van de winkeliers zelf, die daar woonden,  zijn later door de onroerendgoedmaffia dichtgemaakt, zodat er niemand meer boven kan wonen. Resultaat naar schatting meer dan 50.000 bovenwoningen staan leeg. Dat is in dit land normaal, maar dit krijg je als de doorgeslagen commercie in samenwerking met de socialistische bureaucratische dictatuur de dienst kan uitmaken.  En steeds meer burgers vinden dit niet meer normaal.

       

      • Harrie Custers
        Harrie Custers 902 dagen geleden

        De spijker op de kop Peter.

        Follow the money. De naïviteit voorbij.

      Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers