Brief aan het Overleg van secretarissen-generaal

    Netwerk PI
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Netwerk PI 587 dagen geleden Reacties (2)
    Brief aan het Overleg van secretarissen-generaal

    Een wendbare en innovatieve overheid, Maatwerk in dienstverlening van de overheid, Innovatief werken

    Aan Drs. P.H.A.M. Huijts
    Voorzitter Overleg van secretarissen-generaal
    Postbus 20001, 2500 EA Den Haag
    Aan M. van Rossum

    Elst, 10-04-2017

    Uw brief: 3931240

    Geacht heer Huijts,

    Uw brief aan de informateur trok de aandacht van het NPI. Het Netwerk voor Politieke Innovatie is een internet-organisatie van ruim 100 ervaren meedenkers in het publieke domein, waarvan ondergetekenden een uitvoerende rol vervullen.

    Wij zagen een aantal onderwerpen die ons ook bezig houden. Ook bespreekt u in uw brief een thema dat ons ter harte gaat en waarover wij in contact zijn met AZ en BZK: hoe vorm te geven aan een regime voor het innovatieve werken, uw Strategielab, op pagina 6 van de bijlage.

    Wij veroorloven ons enkele opmerkingen bij de hoofdonderwerpen van uw brief. Die leiden vervolgens tot het hernemen van onze eerdere correspondentie met de Minister President en de Minister van BZK.

    1. Een wendbare en innovatieve overheid

    Tegen beter samenwerken en “samen besturen” is niets in te brengen. Of samen werken en samen besturen leidt tot een wendbaarder en innovatiever overheid lijkt ons evenwel niet zeker.

    Een  “veranderende taak en rol” is ongetwijfeld aan de orde. De vraag is wel hoe die verandering en het accent op meer samenwerking met elkaar in harmonie moeten worden gebracht. In het huis van Thorbecke bestaan inderdaad taken en rollen. Die zijn globaal gesproken complementair doorgedacht. In dat beeld stelt het Rijk de kaders voor de samenleving, maar vullen ‘lagere’ overheden de uitvoering in.  Dat is net het lastige punt: de politiek stuurt, mede onder druk van de media,  sterk op operationele details.

    Ooit sprak de Minister President de slogan uit, ‘je gaat er over of niet’, in de hoop hiermee bestuurlijke drukte te bezweren. Wij hoorden vooral een pleidooi ten gunste van het herzien en aanscherpen van interbestuurlijke verhoudingen. De Commissie van de Donk heeft zelfs een totale renovatie van Thorbecke’s Huis aanbevolen, op dit moment niet zo’n praktisch advies, maar niet ongegrond.

    Het NPI ziet zeker de noodzaak tot scherper denken over een veranderende taak en rol, maar vreest dat de scherpte van die taak-  en rolverdeling kan vervagen in het pleidooi voor samen besturen. Natuurlijk willen ook wij een wendbare overheid, maar wij vermoeden dat die meer wordt bevorderd  door kraakheldere verhoudingen tussen de bestuurslagen, terwijl samenwerking zonder die helderheid dat mogelijk niet doet. Daarnaast is een cultuurverandering nodig.

    Het NPI pleit vooral voor die helderheid. Het betekent dat het Rijk waarden en grenswaarden bepaalt voor het beleid, waar lagere overheden ruimte mee wordt verschaft tot handelen, terwijl hun aanspreekbaarheid op resultaat wordt vergroot. In onze discussie met BZK komen wij dit punt ook tegen: hoeveel ruimte laat het rijksbeleid aan lokale en regionale innoverende initiatieven? We komen hierop bij het derde punt terug.

    1. Maatwerk in dienstverlening van de overheid

    Het pleidooi voor maatwerk is evenzeer logisch en passend bij het streven naar wendbaarheid en innovatie. Toch doen zich ook hier complicaties voor. Het NPI zou met u graag een concentratie op doelen van het beleid zien. Alleen is juist de gelijkvormige toepassing van een regel wettelijk gefundeerd in het gelijkheidsbeginsel.

    Volgens de theorie moet de overheid zorgen voor de gezaghebbende toedeling van schaarse waarden. Het gezaghebbende is gefundeerd in het bureaucratische beginsel van gelijke behandeling voor gelijke gevallen, want dat is de bron van legitimiteit. De ruimte voor uitvoerders van beleid leidt tot lastige discussies over gelijke behandeling en rechtszekerheid.

    De decentralisaties in het sociaal domein laten dit probleem zien. Besluiten van gemeenten worden bij rechters aangevochten en door die rechters ook getoetst. Het Rijk maakt door een beroep op “systeemverantwoordelijkheid” een grotere bureaucratie en transactieballast noodzakelijk. Het is bijna onvermijdelijk als de doelen van beleid tè precies en tè operationeel worden geformuleerd.

    Inderdaad, uitvoering is de achilleshiel van de overheid en afspraken over concrete overheidsinterventies zouden beter kunnen worden vermeden in het politieke proces. Hoe “quick scans” op haalbaarheid in de uitvoering tegen deze politieke zondigheid een dam zouden kunnen opwerpen, deelt u niet mede. Dat heeft onze grote belangstelling.

    Het thema interbestuurlijke verhoudingen raakt dus zowel aan de behoefte aan wendbaarheid van de overheid, als aan de noodzaak tot maatwerk en ongelijke behandeling van ongelijke gevallen. In een WRR-rapport uit 2005  is door Prof. D. Wolfson de transactie als bestuurlijke vernieuwing beschreven. Het is ongetwijfeld niet het ei van Columbus, maar zoals hij later schreef in Socialisme en Democratie: ’Bestuurlijke vernieuwing zonder een concreet plan van actie blijft steken in tegeltjeswijsheden.’

    Het is een prikkelende aansporing, die wij graag aanvaarden. Laten we, SGO en NPI samen, dat gevaar pogen te beteugelen, door concrete stappen te zetten in het innovatieve werken. De tekst van p.6 der bijlage kan daartoe worden ingevuld en verfijnd.

    1. Innovatief werken

    In november 2016 schreef het NPI aan de MP:

    “Ons netwerk heeft de overtuiging dat experimenteren onmisbaar is voor politieke innovatie. Een experiment verkent mogelijkheden, toetst draagvlak en weerstanden in de samenleving, biedt hanteerbare kaders en meetbare gevolgen aan.

    In de praktijk zien wij, ook in het beleid van de huidige coalitie, hoe ingewikkeld het experiment lijkt te worden gemaakt. Dat is een bedreiging voor de dynamiek van verandering in het beleid. Het NPI zoekt  naar mogelijkheden het beleid flexibeler te maken. Een betere conditionering van experimenten behoort daar toe, is mogelijk zelfs een sleutel.”

    Dat vinden wij nog steeds. In dit licht is hetgeen in uw brief wordt opgemerkt over het “Strategielab” precies in de lijn van het voorstel dat wij al aan AZ hebben gedaan. De brieven ter zake, voegen wij ter kennisname bij (zie brief van 7-11-2016 met bijlage regime experimenten en bijlage experiment dienstverlening).

    Innoveren is kleine stappen zetten, oppassen voor foute reflexen (het mislukte “Innovatieplatform” van Balkenende), de goede balans vinden tussen bestaande regelgeving en ruimte voor vernieuwing, bedwingen van de reflex om elke vernieuwende gedachte te toetsen aan een geborgd openbaar belang, waarop het heersende beleid dan het alleenrecht heeft. Het kernpunt is immers dat een vernieuwende gedachte de ruimte moet hebben, ruimte die juridisch, politiek en beleidsmatig moet worden georganiseerd.

    Binnen BZK hebben wij over ons denken hierover een goed gesprek met enige ambtenaren gevoerd, waarvan een korte impressie is bijgevoegd. In die contacten zijn een aantal punten in het rijksbeleid pregnant naar voren gekomen: de tegenstelling tussen het nieuwe en de vigerende regels, de spanning tussen het borgen van het algemeen belang en het ruimte geven aan het nieuwe. Zolang deze tegenstellingen worden gezien, zal de ruimte voor vernieuwing nooit voldoende zijn, meent het NPI en dat werd door onze gesprekspartners goed begrepen.

    Ons voorstel is eenvoudig: maak gebruik van eerdere ervaring en zoek naar een combinatie van afstand en nabijheid in een experimenteel Strategielab, die het mogelijk maakt: 

    -              experimentvoorstellen op te roepen
    -              innovatie ook juridisch de ruimte te geven
    -              innovatie voldoende massa en kracht te geven
    -              een kracht te scheppen, die het vermogen heeft wat niet werkt te stoppen.

    Voor de praktische politici lijkt dit een minder voor de hand liggend onderwerp. Maar wij zouden  graag nader contact hebben, met degenen die de operationele vormgeving van het beleid gestalte moeten geven.

    Namens het NPI,

    Met vriendelijke groet,

    Prof. P. van Hoesel

    Drs. T. van Doormaal

    Deze brief is ook te downloaden als PDF

    Reacties

    Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
      • Netwerk PI
        Netwerk PI 579 dagen geleden

        Reactie van Tom van Doormaal naar Harold

        Het is moeilijk in te zien of we her erg oneens zijn.

        De boodschap is: leuk SG’s , mooi verhaal,  maar we zien vooral een poging tot het beheersen van processen.

        Dat is goed te begrijpen, maar er zijn edeler ambities.

        Vernieuwing en innovaties: de verstopping van het zwatelen is groot. Maar ons idee is simpel: elke professional met liefde voor zijn vak, kan vertellen wat er beter kan. Pak die ideeën, ontwikkel ze en voer ze uit. De boodschap is niet ingewikkelder.

        In de brief van de SG’s gaat het om een strategielab: dat is wellicht iets anders. Maar juist daarom doen we deze boodschap. Laten we kijken wat er mogelijk is….

      • Harold
        Harold 580 dagen geleden

        Hmmmm. hier wordt wel zeer kort door sommige bochten gegaan. De eerste vraag is of de overheid niet juist kleiner moet worden. Ik pleit al jaren voor een zeer kleine, zeer slimme, zeer conservatieve, zeer gesloten overheid en DUS voor het afstoten van allerlei operationele taakvelden uit de kern.

        Als je die stap zet wordt de titel van deel twee "Maatwerk in dienstverlening" en dat is ZO normaal in dienstverlening dat het verder geen uitleg behoeft. Dit wordt mogelijk ALS een taakveld als politie onder de knoet van de politiek en het "we mogen geen fouten maken en moeten altijd binnen de regels blijven, zelf bij verandering". Kortom, dit kun je niet los zien EN moet los worden gemaakt.

        Tenslotte "Innovatief werken" is een onzin term. Innovatie is het GEVOLG van verandering. Dat snapte Balkenende ook al niet. Die verwarde experimenteren en technologie-ontwikkeling beiden met innovatie. Met alle rampen van dien. Inhoudelijk is er overigens met deel 3 van dit betoog weinig mis, behalve dat het weinig specifiek is en dus de verkeerde titel heeft. Ik zou zeggen "exploratief een weg banen naar een betere politie" is een goed alternatief voor de titel.

        PS: Als stap 1 gezet wordt en wat in stap 2 staat normaal wordt kan stap 3 succes gaan hebben. Andersom denken of doen is zinloos.

      Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers