Macht en onmacht

    Netwerk PI
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Netwerk PI 445 dagen geleden Reacties (3)
    Macht en onmacht

    Peter van Hoesel, 3 juli 2017

    Meer nog dan geld lijkt macht ongelijk verdeeld. Een kleine groep mensen heeft macht en alle andere mensen (en dieren) hebben weinig of niets in te brengen.
    De uitvinding van de democratie was bedoeld om deze ongelijkheid te bestrijden, maar dat lukt niet echt. Ook in democratieën is de macht in handen van weinigen en zijn alle andere mensen tamelijk machteloos. Bij machtswisselingen is er steeds weer enige hoop op verandering (onder meer door allerlei verkiezingsbeloften), maar even later schiet de verhouding tussen machthebbers en de massa weer in de gebruikelijke stand.

    Je ziet machtsongelijkheid bijvoorbeeld in conflicten tussen burgers en de bureaucratie of tussen consumenten en grote bedrijven. De gewone burger of consument trekt bijna altijd aan het kortste eind.
    Je ziet het ook in allerlei overheidsbeleid dat gunstig uitpakt voor de gevestigde orde en minder gunstig voor gewone mensen.
    En je ziet het aan netwerken die machtige mensen met elkaar vormen om de macht in handen te houden.
    In landen met weinig democratie is dit (a fortiori) nog heel wat erger, onder meer omdat je daar als gewone burger niet zeker bent van een behoorlijke rechtsbescherming.

    Blijkbaar is het tot nog toe niet gelukt om een systeem te ontwikkelen dat het streven naar macht in voldoende mate in goede banen weet te leiden, namelijk om de macht te laten functioneren ten behoeve van de gehele bevolking. En dat heeft allerlei nare effecten voor heel veel mensen.

    Op de eerste plaats natuurlijk voor mensen die zich in oorlogsgebieden bevinden. Die zijn beroofd van ongeveer alles wat voor een mensenleven waardevol is. Maar ook in minder heftige situaties zijn de negatieve effecten van machtsongelijkheid nogal eens fors. Denk maar aan de nog steeds omvangrijke armoede in veel landen, aan slechte arbeidsomstandigheden, aan onderdrukking van protestacties en vrije meningsuiting, niet-onafhankelijke rechtsspraak, corruptie en nog wel meer.

    Maar ook in westerse landen zijn er diverse vervelende effecten van machtsongelijkheid aan te wijzen. Een paar voorbeelden in ons land kunnen dit illustreren: de langdurige strijd van Groningers om gecompenseerd te worden voor de gevolgen van gaswinning; de vruchteloze protesten van omwonenden tegen onnodig opdringerige bouwprojecten; de uitzichtloze situatie van de meeste mensen met een langdurige bijstandsuitkering; de steeds lager wordende tarieven voor allerlei zelfstandige arbeid; de langdurige strijd tegen woekerpolissen. In dit soort gevallen blijken alleen forse middelen (harde acties, juridische procedures) nog enig soelaas te kunnen bieden maar het is eigenlijk gek dat er zo’n zware strijd voor moet worden gevoerd en dat zelfs dan nog maar moet worden afgewacht hoe het afloopt.

    Wat valt hieraan te doen? Op zichzelf is dat voor een land als het onze nog wel te bedenken. Ik zou zeggen dat je een heel eind komt met enerzijds een consequente toepassing van ‘bottom-up’ beleidsontwikkeling waarbij burgerparticipatie de boventoon voert en anderzijds de invoering van een ruimhartig basisinkomen.

    Met consequente burgerparticipatie kun je de eenzijdige machtsuitoefening door een kleine groep mensen beter compenseren dan op dit moment mogelijk is. Ik verwijs hiervoor naar een eerdere column  die beschrijft hoe dat zou kunnen werken (Burgerparticipatie en beleidsontwikkeling).

    Met een onvoorwaardelijk basisinkomen worden mensen minder afhankelijk van de wil van machthebbers, bijvoorbeeld omdat mensen dan meer vrijheid hebben om onaantrekkelijke arbeid te vermijden c.q. meer mogelijkheden krijgen om te kiezen voor werk dat hen aanspreekt.

    Maar dit bedenken is heel wat makkelijker dan het ook echt tot stand brengen, juist omdat machthebbers zoiets zullen beschouwen als een ondergraving van hun positie en zij dan ook van alles in stelling zullen brengen om dit tegen te houden. Lees wat dat betreft Friedrich Nietzsche er nog maar eens op na.

    Voor andere landen waar de democratie hoogstens in schijn bestaat ligt dit nog vele malen moeilijker, dus laten we ons maar een beetje troosten met de gedachte dat burgerparticipatie in ons land hier en daar al met enig succes in praktijk wordt gebracht en dat het basisinkomen de laatste tijd in elk geval zodanig veel aandacht heeft gekregen dat er een serieuze discussie op gang lijkt te komen.

     

    Reacties

    Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
      • Ary van de Water
        Ary van de Water 431 dagen geleden

        De verbeterde kieswet die ik beoog is niet een copie van bestaanden. Mijn idee over democratische vertegenwoordiging is als volg:

        Stel tweede kamer heeft 99 zetels

        Verdeel Nederland in 33 regionaal gegroepeerde kiesdistricten, elk ongeveer evenveel potentiele kiezers omvattend.

        Houd een verkiezingscampagne door regionaal bekende personen

        De drie met de meeste stemmen vertegenwoordigen hun district op basis van gelijkwaardigheid. Geen enkel bezwaar tegen partijleden, maar wel gebonden aan hun eed.

        Verdere details effe weglatend, blijf ik van mening dat een democratisch kiesstelsel in Nederland alleen met een revolutie ingevoerd zal worden. Een daar zie ik Oranjeaanbidders niet toe in staat.

        Ary van de Water

        • Tom van Doormaal
          Tom van Doormaal 432 dagen geleden

          Het probleem was voor Van Mierlo niet zo moeilijk: verander de kieswet.

          Maar vergelijking met andere landen leert dat het probleem er niet door wordt opgelost: ook het districtenstelsel in Engeland brengt geen grotere machtsgelijkheid, maar meer verwarring. Frankrijk heeft met zijn Gaullistisch systeem geen echte parlementaire oppositie, maar daar regeert de straat nog mee.

          Ary ziet eigenbelanggemeenschappen; daar zit wel iets in, maar misschien moet het omgekeerde meer worden benadrukt. Waar is de verbinding met het algemeen belang precies gebleven? Als we ons niet meer durven verbinden met een collectief belang, komen we niet ver.

          Op zich is burgerparticipatie een goed recept voor een betere beleving van democratie. Maar hoe erg is het dat de loonslaaf met zijn benen op tafel naar de TV kijkt en zich laat vermaken? Zolang iedereen ook vrijwilligerswerk doet, zich inzet voor familie, club, zorgbehoevende, is er toch burgerparticipatie?

          Misschien moet de stelling vooral zijn dat de politieke organisaties niet bij machte zijn te leveren.

          • Ary van de Water
            Ary van de Water 433 dagen geleden

            Democratie is verloren gegaan nadat de politieke partijen van belangengemeenschappen zich vereenvoudigd hebben tot eigenbelanggemeenschappen. Terugwinnen is dus alleen mogelijk door de kieswet ingrijpend te wijzigen, iets dat de politieke elite NOOIT zal toestaan.

            Ary van de Water

          Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers