Doeltreffend beleid schreeuwt om vereenvoudiging

    Netwerk PI
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Netwerk PI 2311 dagen geleden
    Doeltreffend beleid schreeuwt om vereenvoudiging

    Een bijdrage van André Nijsen, 16 juli 2012

     

    In de Volkskrant van zaterdag 14 juli 2012 stond een mooi artikel van Robert Giebels over het rekenwerk van ons Centraal Planbureau (CPB). Daarin zag ik een voor mij nieuwe functie, die van sheetbeheerders. Dat zijn ‘doorrekenaars’ – het CPBheeft er 60 – die in voortdurend contact staan met de politieke partijen. Eén van de meest opvallende passages in dit artikel was de volgende: ‘Elke partij verzint al snel een stuk of 250 maatregelen om Nederland en de wereld beter te maken. Tien partijen maken samen 2.500 plannetjes die de sheetbeheerders moeten wikken en wegen door eindeloos vragen te stellen’ (aan die zelfde politieke partijen; toevoeging van mezelf). De eerste ex-ante berekeningen leiden tot circa 10.000 bedragen in miljarden euro’s welke het directe effect op de overheidsfinanciën tonen. Maar dan zijn we er nog niet. Het maatschappelijk effect van al deze maatregelen (people, profit en planet) moet ook nog worden doorgerekend. Dat noemt hetCPB ex-post berekeningen. Tenslotte, moet ook nog per partij worden berekend hoe al deze maatregelen op elkaar inwerken. Dat gebeurt met economische modellen die fraaie namen hebben als ‘Bimbam’ (belastingen), ‘Zoom’ (zorg), ‘Mimic’ (arbeidsmarkt) en ‘Mimosi’ (koopkracht). Tegelijk rekent het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de niet in geld uit te drukken effecten van de partijvoorstellen uit. Wie het nog weet mag het zeggen. Ik vrees dat nog maar weinig politici het overzicht houden in dit ‘Zahlenkirchhof’ om maar eens een mooie Duitse uitdrukking te gebruiken. Een mens -en dus ook een politicus of een beleidsmaker - is niet in staat om al deze samenhangen binnen dit complexe systeem van people, profit en planet te overzien. We kunnen al onze vragen en wensen wel in een computer stoppen als input, maar het eenduidig interpreteren van de output is andere koek. Eén gek kan meer vragen dan tien wijzen kunnen beantwoorden. Maar hoe zou het dan wel kunnen?

    Leonardo da Vinci gaf het antwoord al: ‘Simplicity is the ultimate sophistication.’ Beleidsmakers en politici zijn - gezien vanuit perspectief 'verzamelen van informatie' - geen 'maximizers' (alles willen weten wat er te weten valt over een bepaald onderwerp) maar veel meer 'satisficers' (volstaan met kennis omtrent enkele hoofdzaken). Onderstaand citaat uit mijn hoofdstuk in het binnenkort te verschijnen boek 'Better Business Regulation in a Risk Society' geeft aan wat hiermee wordt bedoeld.

    'Simon (1965) was the first one – Administrative behaviour was published in 1947 – with fundamental empirical criticism on the rational actor theories. He demonstrated that decision-makers – “administrative men” - did not choose an optimal solution. The “administrative man” will stop searching when he has found a satisfying solution. According to Simon, the “economic man” maximizes, while the “administrative man” satisfies. ‘Simon’s administrative theory is peculiarly the theory of intended and bounded rationality – of behaviour of human beings who satisfice because they have not the wits to maximize. “Economic man” deals with the “real world” in all its complexity. “Administrative man” recognizes that the world he perceives is a drastically simplified model of buzzing, blooming confusion that constitutes the “real world” ’ (Barnard 1965). According to Simon, coordination problems can be solved by reducing the need for coordination. The best way to do this is dividing the complex system in autonomous component systems.’

    Simon illustreert zijn visie aan de hand van het volgende verhaal over oude vrijsters en klaver.

     ‘There is a story to the effect that a statistician once found a very high correlation between the number of old maids and the size of the clover crop in different English counties. After puzzling this relation for some time, he was able to trace what appeared to him to be the causal chain. Old maids, it appeared, kept cats; and cats ate mice. Field mice, however, were natural enemies of bumblebees and these latter were, in turn, the chief agents in fertilizing the flowers of the clover plants. The implication, of course, is that the British Parliament should never legislate on the subject of marriage bonuses without first evaluating the effect upon the clover crop of reducing the spinster population.’ (Simon 1965)

     

    De werkelijkheid is voor beleidsmakers en politici te veel omvattend en te complex om alle onderliggende samenhangen nog te kunnen overzien en begrijpen. Een dergelijk overzicht wordt wel verondersteld aanwezig te zijn in de gangbare rationele actor modellen. Hierbij past wel de kanttekening dat moderne economen er – juist vanwege de erkenning van het bestaan van bounded rationality – van uitgaan dat strategische beslissingen worden genomen op basis van niet perfecte en onvolledige informatie zodra de kosten van het verzamelen van additionele informatie niet opwegen tegen de baten van het gebruik van deze additionele informatie Ons punt is nu juist dat de ‘administrative man’ meestal geen flauw benul heeft van de werking van dergelijke afwegingsprocessen.  

    De rationele actor benadering wordt daarom bekritiseerd vanuit de gedragseconomie door inzichten uit de psychologie en de neoklassieke economische theorie te integreren. Daarbij wordt er rekening meegehouden dat veel baten niet te kwantificeren zijn. Ook dan hebben we modellen nodig maar dan om complexiteit te verminderen en niet om die te vergroten. Dergelijke modellen zouden zich moeten beperken tot die samenhangen binnen het systeem people, profit, planet die er werkelijk toe doen. En dat zijn niet de koopkrachtplaatjes. Dat zijn wel de parameters die antwoord geven op de vraag hoe we op een verantwoorde wijze kunnen omgaan met de natuurlijke bronnen van onze planeet? En wel zodanig dat alle 7 miljard bewoners van onze planeet een menswaardig bestaan kunnen leiden op basis van de Human Development Index van de United Nations. Dat betekent onherroepelijk dat de bewoners van de welvarende ‘eerste wereldlanden’ een forse stap terug moeten doen.

     

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers