Bezwaren: Waarden en mensbeeld

Laatst bijgewerkt op 201 dagen geleden door Netwerk PI

Vooraf
Dit is een deelpagina van een (project om te komen tot een) overzicht van bezwaren en weerstanden tegen het basisinkomen en de invoering daarvan. Zie de hoofdpagina en zie voor uitleg onderaan.

Waarden en mensbeeld

Korte melding van de bezwaren:

Uitwerking

Wederkerigheid

Toelichting
Wederkerigheid (reciprociteit en/of mutualiteit) is noodzakelijk voor de legitimiteit van de sociale staat en haar morele ondersteuning.
Voor wat hoort wat; aan armoedehulp moet de voorwaarde zitten dat je je best doet uit de armoede te komen.
Wanneer ze dat kunnen, horen mensen zelf voor hun basisbehoeften te zorgen (wat meestal neerkomt op betaald werken). Er is geen recht op inkomen; dat is een positief recht (vereist inbreng van anderen), en zulke rechten zijn onrechtvaardig.
Veel mensen zullen niet accepteren dat zij moeten werken voor het basisinkomen van anderen, terwijl die anderen gewoon thuis mogen blijven (geen maatschappelijk draagvlak/solidariteit wordt ondermijnd/ het principe van reciprociteit is voor veel mensen belangrijk als het op solidariteit aankomt (onderzoek Paul de Beer))
Deze opvatting leeft heel sterk, in meerder politieke en maatschappelijke stromingen.

Weerlegging 1
Ter relativering kan opgemerkt worden dat dat in praktijk deze opvatting alleen relevant is voor gezonde volwassenen tot de pensioengerechtigde leeftijd.
De eis van wederkerigheid wordt niet gesteld aan kinderen, zieken en ouderen. Ook mensen met voldoende vermogen kunnen zich daardoor aan de eis van wederkerigheid onttrekken!

Kris Hardies schreef in 2014 een stevig en doorwrocht  ethisch verhaal over dit onderwerp (Een ethische beschouwing over het basisinkomen).
Hij start met de constatering:
Pleidooien voor de invoering van het basisinkomen ondervinden veel weerstand in een maatschappij waarin  de productieve deugd en het travaillisme overheersen.
Vervolgens pakt hij een aantal redeneringen van voorstaanders van het basisinkomen aan en haalt deze grondig onderuit, omdat onrechtvaardigheid onvermijdbaar het resultaat is van de redeneringen.Er blijft uiteindelijk één redenering overeind:
Uitgaande van een moreel recht op een gelijk aandeel in de hulpbronnen die ons op dit moment 'om niet’ zijn gegeven, is de invoering van een onvoorwaardelijk basisinkomen rechtvaardigbaar.

Meer recent is er een betoog van Philippe van Parijs in een interview door Rutger Bregman (Deze filosoof weerlegt het belangrijkste argument tegen het basisinkomen). Een citaat:
'Het begint weer met een simpele vraag. ‘Welk deel van ons inkomen danken wij aan onze eigen verdienste?’ Als ik heel gul ben, dan zou ik zeggen: 10 procent. En de rest danken we aan de gunstige context waarin we leven. Aan de technologieën die al zijn uitgevonden, de instituties die al zijn gesticht, de taal die we spreken, de familie waarin we zijn geboren, de giften van Moeder Natuur, noem maar op.’
‘Hieruit vloeit een veel fundamentelere rechtvaardiging van het basisinkomen voort. Het is geen gunst en het is ook geen solidariteit. Nee, het is een eerlijke verdeling van wat we al van eerdere generaties gekregen hebben.’

Weerlegging 2 (diagnostiserend)
Wederkerigheid veronderstelt verbinding. Het veronderstelt eenheid. Het één beïnvloed het ander. Wederkerigheid veronderstelt samenwerking. Onvoorwaardelijk iets ontvangen is uit den boze als het bezwaar terecht is. 
Inkomen gaat over levensonderhoud. Levensonderhoud komt, voor zo ver ik het kan overzien, van onze aarde. Onvoorwaardelijk levensonderhoud zou uit den boze zijn vanwege die wederkerigheid. Welke tegenprestatie is dan nodig die jij, ik en de anderen (gaan) leveren aan de aarde voor ons dagelijks levensonderhoud waaronder de lucht die we nu ademen?

Basisinkomen maakt lui

Toelichting

Arbeid adelt, basisinkomen maakt mensen lui.
Het basisinkomen stimuleert/beloont mensen om niet te werken, en dat is niet goed.
Werkeloosheid trekt mensen dieper de armoede in: mensen moeten uit die werkeloosheid getrokken worden wanneer dat kan.
Deze opvatting is heel beeldend verwoord in een blog van Erika Verdegaal Gratis geld werkt niet:
Maar niet elk mens is een vlijtige mier. Velen lijken meer op een rivierkrokodil. Dit reptiel kan maandenlang lui wachten op de regentijd. Zodra de rivier weer stroomt, opent hij zijn bek. Dan springt de verse vis er vanzelf en gratis in.

Weerlegging:

De opvatting dat (andere) mensen lui worden van basisinkomen is algemeen verbreid. En inderdaad, vaak geldt het niet voor de spreker zelf, maar voor anderen...
Die een hardnekkig vooroordeel wat tot nu toe op nog geen enkele manier bevestigd is door experimenten of onderzoek.
Alle tot nu toe bekende experimenten indiceren dat mensen meer gaan ondernemen . Niet altijd in de vorm van een betaalde baan, soms ook door zorgtaken op zich te nemen, een klein bedrijfje te starten of een opleiding te gaan vormen.
Er valt wel wat af te dingen op de relevantie van deze uitkomsten voor de invoering van een basisinkomen over de hele linie in onze maatschappij, maar opvallend is en blijft dat er geen bevestiging is voor het beeld van toenemende luiheid.

Ook een exploratief onderzoek van de Stichting Mies (met uiteraard ook een beperkte representativiteit) Wat zou je doen wanneer je morgen een basisinkomen krijgt? geeft geen enkel steun aan de hypothese van de stijgende luiheid. 

Met basisinkomen nemen jongeren niet meer de moeite om te gaan studeren

Toelichting
Als je toch je geld krijgt, waarom zou je je inspannen. Er zijn voor een jongere zoveel andere leuke dingen te doen.....

Weerlegging
Uit tot dusverre uitgevoerde experimenten blijkt het tegendeel. Bijvoorbeeld bij het Mincome experiment (Dauphin, Manitoba, Canada) blijkt dat jongeren langer blijven studeren.
Een basisinkomen vergemakkelijkt stapeling van studies en bovendien ook levenslang leren.
Anders dan sommigen veronderstellen, leiden mensen liever geen leven in ledigheid, maar willen ze zich graag met zinvolle activiteiten bezig houden en dat wordt juist vergemakkelijkt met een basisinkomen.

Basisinkomen geeft te veel vrijheid, mensen kunnen dat niet aan

Toelichting
Veel mensen zullen niet goed met de vrijheid van een basisinkomen kunnen omgaan. Ze hebben een zekere mate van dwang nodig om te gaan werken, maar niet omdat ze niet gelukkig zullen worden van werk. Integendeel: ze zullen zich werkend uiteindelijk beter voelen, en meer kunnen betekenen voor de rest van de maatschappij.
Mensen die enkel van een basisinkomen leven zijn niet in staat zijn te kiezen voor een gezond en/of verantwoord leven (denk bijv. aan het kiezen van biologische/vegetarische producten)
Een basisinkomen tast de prikkel aan om via bijv. scholing menselijk kapitaal op te bouwen, voornamelijk in de jongere generaties: jongeren zullen vaker kiezen voor kleine aanvullende (zwarte) baantjes op hun basisinkomen en zo van hun relatief hoge levensstandaard en vele vrije tijd genieten (aangezien jongeren niet zo veel geld nodig hebben), in plaats van door te studeren.
Veel mensen worden ongelukkiger: de noodzakelijkheid van werk geeft in de huidige maatschappij voor veel mensen betekenis aan het leven
Een grote groep mensen die enkel van een basisinkomen zou leven wordt ongelukkig: deze mensen krijgen té veel vrijheid van keuze krijgen, wat zou resulteren in een gevoel van doelloosheid en/of verveling.
Het basisinkomen zorgt voor meer criminaliteit, omdat mensen de tijd hebben criminele activiteiten te ondernemen en dit uit verveling zullen willen doen.
Mensen die enkel van een basisinkomen leven zullen uit verveling en tijd eerder aan de drugs (incl. alcohol) geraken (werkeloosheid (stilzitten) lijdt in het algemeen tot dit soort problemen).

Weerlegging 
Het is waarschijnlijk waar dat, zeker voor de thans levende generaties, betaald werk een belangrijke levensvulling is.
Toch vindt er ook enorm veel onbetaald werk plaats, soms uit noodzaak (zoals veel vormen van mantelzorg), vaak  als vrijwilligerswerk in de ware zin van het woord.
De in de toelichting geschetste gevolgen geven blijk van een weinig positief mensbeeld. 
Voorstanders van basisinkomen zijn daar niet zo somber over. Uiteraard zal na invoering van basisinkomen aandacht nodig zijn voor degenen die moeite hebben een zinvolle levensvervulling te kiezen, maar dat kan geen argument zijn om dan maar het bestaande systeem met deels zinloos werk en veel controles en sancties in stand te houden.

Basisinkomen leidt tot toename van het gebruik van drank en drugs

Toelichting
Als je geld genoeg hebt, kunt je dat gemakkelijk uitgeven aan dingen die je leuke vindt, dus velen zullen de verleiding niet kunnen weerstaan hun geld te investeren in korte termijn geluk via drank en drugs.

Weerlegging
In zeer gevallen is het gebruik van drank en drugs een tijdelijke vlucht uit slechte omstandigheden.
Tot nu toe uitgevoerde experimenten, bijvoorbeeld op meer plaatsen in Afrika en onder bedelaars in Londen, tonen aan dat het verschaffen van een inkomen leidt tot het zoeken van andere activiteiten en het verminderen van gebruik van drank en drugs.
Het basisinkomen zal veel sociale ellende helpen voorkomen en voorkomt daarmee ook de toevlucht naar drank en drugs die met die ellende te maken heeft.

Basisinkomen is slecht voor de emancipatie van de vrouw

Toelichting
Door basisinkomen in te voeren is het niet langer nodig dat beide partners betaald werk zoeken. Het ligt dan voor de hand dat terug gevallen wordt op de oude patronen en dat de vrouw de verzorgende taken op zich neemt.

Weerlegging
Deze opvatting miskent dat veel mensen niet samenleven in een relatie en dat het voor velen ook soms maar tijdelijk zo is.
Basisinkomen biedt mannen en vrouwen een gelijke springplank zonder dat ze financieel afhankelijk van elkaar zijn.
Uiteraard kunnen cultuurpatronen of machtsverhoudingen werkelijk vrije keuzes en daarmee werkelijke emancipatie in de weg staan, maar de financiële onafhankelijkheid biedt ruimte om daar vroeger of later aan te ontsnappen.

Zie voor een veel genuanceerder beschouwing Feminisme en het Onvoorwaardelijk Basisinkomen.
Opvallende signalering daarin is dat het 
idee van uitbuiting en profiteren door luie genieters van basisinkomen zich vooral richt zich op de ethiek van betaald werk en de deugden van de (mannelijke) kostwinner. Het negeert het enorme probleem van exploitatie en gratis meeliften binnen de traditionele gezinsstructuur. Binnen dat verband genieten mannen onbekommerd van het onbetaalde werk van hun partners en verrichten bijgevolg hun eerlijk aandeel niet. Toch is het veelzeggend dat het de relatie tussen de werkloze surfer en de betaalde werkende is die de literatuur domineert, niet bijvoorbeeld de relatie tussen de gemakzuchtige man en de hardwerkende vrouw.

Mannen kunnen er makkelijker er voor kiezen om parttime te gaan werken, dat werkt in elk geval compenserend.
Met een basisinkomen wordt het plannen van een evenwichtig bestaan voor gezinnen een stuk makkelijker.

Slecht voor arbeidsparticipatie van vrouwen

Toelichting
Het basisinkomen verlaagt de arbeidsparticipatie van vrouwen (o.a. omdat zij thuis zullen blijven om voor de kinderen te zorgen)

Weerlegging 
Je kunt je bij dit bezwaar twee tegenvragen voorstellen, namelijk in hoeverre dat waar is en in hoeverre dat erg is.

O.a. het CPB poneert dat een afname van de arbeidsinzet in de orde van 5 % te verwachten is bij vrouwen met jonge kinderen. Gemakshalve wordt dat dan vaak gelijk gesteld aan vermindering van de werkgelegenheid, als vraag en aanbod identiek zijn! Misschien is dit wel een heel goede ontwikkeling als de robotisering, zoals velen verwachten, tot vermindering van de vraag naar betaalde arbeid zal leiden.
En het is ook maar de vraag of de econometrische berekeningen waaruit dit volgt, geldig zijn bij een zo drastische verandering als de invoering van basisinkomen.

De vraag hoe erg het is als jonge moeders meer dan nu hun kinderen verzorgen, is sterk ideologisch beladen. Een breed gedragen antwoord is waarschijnlijk niet mogelijk!
Wel is evident dat met een basisinkomen het voor jonge vaders ook gemakkelijker wordt een deel van de zorg op zich te nemen. 

Talenten blijven onbenut

Toelichting
Dit bezwaar is eind 2016 uitgesproken door het CDA in reactie op de vraag hoe zij tegenover hebt basisinkomen staan.

Weerlegging 
Waarom zouden talenten alleen maar onbenut worden als men uit levensnoodzaak voor betaalde arbeid moet kiezen?
De kans is zeer groot dat door de bestaanszekerheid die een basisinkomen biedt, mensen sneller geneigd zij, all dan niet tegen betaling, te kiezen voor activiteiten die juist heel goed bij hun talenten passen.

Basisinkomen bevordert overbevolking

Toelichting
Als door basisinkomen de welvaart stijgt, komen er minder kinderen van honger om en groeit de wereldbevolking.
Daarnaast is een land met basisinkomen aantrekkelijk voor migranten.

Weerlegging
Het tegendeel is waar.
In meerdere onderzoeken is gebleken dat wanneer de welvaart stijgt, het aantal kinderen afneemt.
Het lijkt er juist op dat in gebieden of tijden met armoede, het hebben van veel kinderen een soort verzekering is om er voldoende over te houden en om zelf later verzorgd te kunnen worden.
Dat is niet langer nodig zonder armoede en bestrijding van armoede is een belangrijk effect van basisinkomen.

Erkend moet worden dat een land met een basisinkomen (zonder dat de buurlanden dat ook hebben) zo aantrekkelijk kan worden voor migranten, dat zo’n land grote stromen migranten te verwerken krijgt.
Het spreekt vanzelf dat het toelatingsbeleid zodanig moet worden geregeld dat dit wordt voorkomen.  

Mensen willen zelf altijd iets meer dan ze bij een ander zien, dat betekent dat ze een ander geen basisinkomen zullen gunnen.

Toelichting
Jaloers gedrag is veel voorkomt bij mensen (en zelfs bij dieren) , dat maar in beperkte mate beheerst kan worden door meer altruïstische beschaafde vernislaagjes.

Weerlegging
Dat mensen iets willen hebben dat een ander wel heeft maar zij zelf niet, is een niet te ontkennen verschijnsel. Dat is tot op zekere hoogte te voorkomen door te zorgen dat iedereen 'genoeg' heeft, maar daarmee wordt jaloezie niet voorkomen. Basisinkomen zal deze gevoelens niet kunnen voorkomen, maar zonder basisinkomen zullen ze er evengoed zijn. Een basisinkomen dat voldoende is om in de levensbehoeften te voorzien, zal wel de echte armoede verkleinen en daarmee minder uit lokken tot actie om bij anderen te halen wat ze niet zelf hebben of kunnen krijgen.
Basisinkomen maakt het gemakkelijke om een acceptabel plek in de sociale rangorde te krijgen.

Er is een groep free-riders, onaangepasten of asocialen en die zal groeien als er basisinkomen voor iedereen is.

Toelichting
Iedereen kent wel iemand die op geen enkele manier wil of kan bijdragen aan de maatschappij.  Types die ook met een basisinkomen echt niet nuttig vrijwilligerswerk gaan doen. Die zich niet beschaafd aan een moestuintje, vrienden, hobby of mantelzorg wijden.  Zo’n persoon is voor de mensen die hem  of haar uit de eerste, tweede of zoveelste hand kennen een uiterst krachtig argument tegen het basisinkomen.

Weerlegging
Deze ergernis is begrijpelijk maar het is jammer om die leidend te laten worden voor onze houding.

Want natuurlijk is het voor iedereen veel goedkoper en kost het veel minder negatieve energie om zo’n hopeloos geval in zijn sop te laten gaar koken. 
Het is nuttig de emoties rond deze ergernis onderscheiden en de feiten te duiden.
Het aantal echte uitkeringsfraudeurs bedraagt hooguit een paar procent, zowel in Nederland als in de landen om de buurt. Dat is dus heel weinig. Ieder zinnig persoon die er redelijk naar kijkt zou tekenen voor zo’n foutenmarge.  En het is ook nog maar de vraag of dat percentage helemaal als oneigenlijk gebruik te beschouwen is. 
Als we eenmaal accepteren dat  een kleine groep niet nuttig kan of wil zijn voor de maatschappij, en dat het verloren energie is om te proberen ze te veranderen, dan snapt iedereen vanzelf dat ook bij die mensen een basisinkomen verreweg de efficiëntste optie is. Als we ons maar over die krachtige gevoelens, die boze verontwaardiging en  jaloezie heen kunnen zetten. 
Met circa 2% van de beroepsbevolking is niets aan te vangen, dat is al decennialang bekend. Welk beleid je er ook op loslaat, het helpt helemaal niets. We noemen met een oneerbiedige term ook wel het arbeidsmarktresidu. Een beschaafde samenleving zal ook die groep altijd financieel moeten ondersteunen, onder welk tem dan ook!
Het basisinkomen heeft als voordeel dat het geen bijkomende bureaucratische kosten met zich meebrengt.

Velen ergeren zich aan het gedrag van free-riders, profiteurs en asocialen. Zij zijn geen basisinkomen waard en dat is de doodslag voor de acceptatie er van.

Toelichting
Dat er altijd free-riders of asocialen zijn is waarschijnlijk niet te vermijden. Maar het gaat te ver hun gedrag te faciliteren met basisinkomen waar helemaal niets tegenover staat. Als je het toch verschaft, nodigt dat anderen uit tot hetzelfde slechte gedrag.

Weerlegging
Er zijn altijd mensen geweest (en die zullen er altijd blijven) die kans zien om te profiteren van de vruchten van de aarde en de inspanningen van anderen, zonder zelf actief bij te dragen aan het in stand houden van de maatschappij. Soms vinden we dat prima, zoals bij kinderen en ouderen.
Ook van  mensen met veel geld (hoe dan ook verkregen) accepteren we dat. Maar van anderen lijken we wederkerigheid te eisen en zijn we bereid zware middelen van controle en  sanctie in te zetten om misstanden te voorkomen.
Het zou veel beter zijn daar over heen te stappen en deze beperkte groep voor lief te nemen.

De essentie van het basisinkomen is dat het zonder enig moreel, economisch of maatschappelijk onderscheid wordt toegekend. Iemand die geen zin heeft om ervoor te werken krijgt het dus ook, en dat wekt bij velen inderdaad de nodige weerzin. 
De gedachte dat het huidige systeem mensen aanzet tot nuttige arbeid berust op diverse onjuiste veronderstellingen. Van een basisinkomen mag worden verwacht dat per saldo meer mensen aan de slag gaan dan nu het geval is, of een opleiding volgen dan wel een nuttig maatschappelijk doel om zich voor in te zetten.
Wellicht kan de naaste omgeving een beroep op hen doen zich actief te participeren in hun omgeving. Het kan ook zijn dat specifieke programma's nodig zijn een deel van deze mensen te steunen. Maar het levert heel veel ongewenste neveneffecten op als dat gebeurt door of namens de overheid via financiële sancties, bijvoorbeeld door hen een uitkering of een basisinkomen te onthouden.

Uitleg

Dit is een deelpagina van een (project om te komen tot een) overzicht van bezwaren en weerstanden tegen het basisinkomen en de invoering daarvan. Zie de hoofdpagina en zie onderaan voor uitleg.
Deze pagina’s hebben de technische vorm van een wiki. Dat wil zeggen dat degenen die dat willen daaraan mee kunnen schrijven, met dien verstande dat wel zichtbaar is en blijft wie iets heeft toegevoegd, aangepast of geschrapt.Om mee te kunnen schrijven moet je wel geregistreerd zijn als deelnemer van het NPI.
Het is ook mogelijk mij als initiator een mail te sturen met suggesties voor aanvullingen, correcties etc.
Tijdens het groeiproces om tot adequaat gevulde pagina’s te komen, wordt prioriteit gelegd bij het verwoorden van de bezwaren.
In tweede instantie worden deze bezwaren besproken, weerlegd en of gerelativeerd.